Directe aanleiding voor de vervroegde verkiezingen in Spanje is de verwerping vorige week van een wetsvoorstel over woningbouwbeleid, na massale protesten tegen de huisuitzetting van een bejaarde vrouw. De centrumlinkse minderheidsregering van Sanchez ligt al enkele jaren onder vuur van de rechtse, republikeinse en populistische fracties vanwege enkele omstreden subsidie-schandalen en vriendjespolitiek.
Huuwoiningmarkt
In opiniepeilingen stond de regerende PSOE-partij er de laatste tijd niet goed voor, maar de al jarenlange (en nu opnieuw oplaaiende) protesten tegen de neo-liberale privatisering van de huurwoningmarkt leiden de aandacht af van eerdere schandalen. Vooral door toedoen van de vorige regering van de rechtse PP-volkspartij zijn in Spanje de meeste goedkope huurwoningen geprivatiseerd en verkapitaliseerd.
Rechtse meerderheid
Het parlement verwierp afgelopen vrijdag twee voorstellen waarmee de regering-Sanchez huurders beter wilde beschermen. Ze waren opgesteld na omvangrijke protesten tegen hoge huren, woningnood en huisuitzettingen. De voorstellen bevatten onder meer maatregelen tegen de uitzetting van kwetsbare huurders en voor verlenging van huurcontracten.
Promotion
De conservatieve Volkspartij (PP), het uiterst rechtse Vox en de Catalaanse onafhankelijkheidspartij Junts stemden tegen en bezorgden de centrumlinkse minderheidsregering daarmee een gevoelige nederlaag. Die stemming maakte opnieuw duidelijk hoe moeilijk Sánchez het in het parlement heeft.
Onder druk
Sánchez en zijn Socialistische Partij (PSOE) stonden namelijk al onder druk door corruptiezaken en schandalen. De premier had desondanks herhaaldelijk gezegd zijn volledige ambtstermijn te willen uitzitten en pas eind 2027 verkiezingen te houden. Verschillende recente peilingen plaatsen de volkspartij PP op ongeveer 33 tot 34 procent, terwijl de PSOE rond 26 procent staat. Het populistische Vox komt uit op ongeveer 18 procent en staat daarmee duidelijk hoger.
De wankele positie van Sanchez vertoont veel gelijkenissen met die van de huidige regeringsleiders in Frankrijk, Italië, Polen en Duitsland. In die vier grote EU-landen worden in de loop van komend jaar verkiezingen gehouden, en ook in die landen is sprake van opkomende radicaal linkse en extreemrechtse partijen.
Vrees voor uitstel
Nu de Europese EPP-christendemocraten in het Europees Parlement steeds vaker met steun van de (extreem-)rechtse meerderheid wetsvoorstellen al naar gelang afzwakken of verharden, kan komend jaar ook de ‘politieke kleur’ van de meerderheid van de EU-regeringsleiders verschieten. Dat kan in de Europese besluitvorming leiden tot onzekerheden over dringend noodzakelijke hervormingen.
De vrees voor vertragingen en machtswisselingen is een van de redenen waarom Commissievoorzitter Ursula von der Leyen er hoe dan ook er voor wil zorgen dat de komende twee, drie maanden in Brussel en Straatsburg definitieve besluiten worden genomen over een groot aantal dossiers.