Het unanimiteitsbeginsel geldt onder meer voor het toelaten van nieuwe lidstaten, en voor het vaststellen van de jaarlijkse begrotingen (en daarmee over alle belangrijke financiële kwesties). Zo verhindert Orban tot op heden extra financiële steun aan Oekraïne.
Fractievoorzitter Manfred Weber van de grootste christendemocratie fractie in het Europees Parlement pleitte vorige week in een vraaggesprek met het Duitse weekblad Der Spiegel al voor afschaffing ervan. En afgelopen maandag sloot Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zich daar bij aan.
Nieuw momentum
De Europese Unie staat daarmee aan de vooravond van een mogelijk ingrijpende verandering in de besluitvorming. De recente machtswisseling in Hongarije geeft volgens Brusselse leiders nieuw momentum om het vetorecht van de EU-landen te beperken.
Promotion
Vooral bij gevoelige onderwerpen zoals sancties tegen Rusland en steun aan Oekraïne liep de EU volgens Von der Leyen en Weber vast. Het vetorecht leidde daar tot herhaalde vertragingen en blokkades.
Volgens de voorzitter van de Europese Commissie is dit hét moment om lessen te trekken uit die periode. Zij stelt dat de EU kwetsbaar blijft zolang één lidstaat besluiten kan blokkeren die door de rest worden gesteund.
Gekwalificeerde
Daarom pleit zij voor een overstap naar besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid. Dat komt neer op steun van ongeveer driekwart van de EU-landen. In dat systeem kunnen voorstellen worden aangenomen als er een voldoende ruime meerderheid voor is. Dat wordt nu al gebruikt voor minder ingrijpende besluiten.
De machtswisseling in Hongarije wordt in Brussel gezien als een kans om deze situatie te doorbreken. Met een nieuwe regering die een andere koers lijkt te willen varen, ontstaat ruimte om het debat over hervormingen te versnellen.
Politiek gevoelig
Tegelijkertijd ligt de voorgestelde verandering politiek gevoelig. Het aanpassen van de besluitvormingsregels vereist instemming van de lidstaten zelf. Sommige landen vrezen dat zij invloed verliezen over hun eigen buitenlandse beleid.
Ook bestaat er zorg dat landen in de minderheid gedwongen kunnen worden om besluiten te accepteren waar zij het niet mee eens zijn. Dat maakt de discussie complex en potentieel verdeeld.
Zelfs niet na Brexit
Toch groeit binnen de EU de overtuiging dat het huidige systeem niet altijd werkt. Voorstanders van hervorming wijzen erop dat snelle en gezamenlijke actie steeds belangrijker wordt in een onrustige internationale omgeving. Critici merkten op dat het momentum snel zal wegebben, en verwijzen daarbij naar het vertrek van de Britten uit de EU. Zelfs de Brexit-kritiek op het functioneren van de EU leidde niet tot ingrijpende veranderingen.
De komende periode zal moeten uitwijzen of de EU-landen bereid zijn hun vetorecht daadwerkelijk los te laten. De verkiezingsuitslag in Hongarije heeft het debat in elk geval opnieuw in een stroomversnelling gebracht.