De kern van het conflict draait om het door de president benoemde Poolse Constitutionele Hof. Volgens het Europees Hof van Justitie heeft dit hof fundamentele beginselen van het EU-recht geschonden en kan het niet als onafhankelijk of onpartijdig worden beschouwd. Dat oordeel legt oude breuklijnen in de Poolse politiek bloot.
De huidige regering onder leiding van premier Donald Tusk zegt dat zij een pro-Europese koers vaart. Zijn kabinet erkent uitspraken van het Constitutionele Hof die botsen met EU-recht niet en ziet de recente Europese uitspraak als een verplichting om in te grijpen.
Het presidentschap staat daar lijnrecht tegenover. President Karol Nawrocki heeft hervormingen van het rechtssysteem niet gesteund. Pogingen van de regering om eerdere veranderingen terug te draaien zijn daardoor geblokkeerd gebleven.
De spanning komt voort uit hervormingen van de vorige PiS-regering, waarbij politieke invloed werd uitgeoefend op topgerechten. Het Constitutionele Hof speelde daarbij een centrale rol en verklaarde eerder dat de Poolse grondwet boven EU-recht staat.
Dat standpunt botst rechtstreeks met de regering. Die stelt dat EU-waarden juridisch bindend zijn en dat Polen zich daar niet aan kan onttrekken. Volgens de regering ondermijnt het Poolse Hof daarmee de rechtsstaat en de positie van Polen binnen de Europese Unie.
Het Constitutionele Hof zelf verzet zich. Het stelt dat de Europese uitspraak geen gevolgen heeft voor zijn functioneren en dat het Europese hof geen bevoegdheid heeft over het Poolse tribunaal. Daarmee blijft de institutionele patstelling bestaan.
Zolang president en regering lijnrecht tegenover elkaar staan, blijft onduidelijk hoe en wanneer hervormingen mogelijk zijn. Wat vaststaat, is dat de uitspraak uit Luxemburg het conflict heeft verscherpt en de politieke tegenstelling in Polen verder heeft blootgelegd.