Volgens diplomaten is het oprichtingsbesluit van de Raad van Europa een belangrijke stap, aangezien het Internationaal Strafhof (ICC) te Den Haag momenteel niet bevoegd is om Rusland te vervolgen zonder toestemming van de VN-Veiligheidsraad.
De Raad van Europa, bestaande uit 46 Europese lidstaten, heeft unaniem ingestemd met de oprichting van het tribunaal. De organisatie, die losstaat van de EU maar er nauw mee samenwerkt, ziet het tribunaal als een cruciale stap in het handhaven van internationale rechtsorde.
Volgens bronnen binnen de EU is er al grote voortgang geboekt in de praktische voorbereidingen. Er wordt gewerkt aan een juridische structuur die moet voorkomen dat de Russische leiders immuniteit kunnen claimen. Daarnaast worden bewijzen verzameld in samenwerking met Oekraïense autoriteiten, mensenrechtenorganisaties en onafhankelijke onderzoekers.
Eurocommissaris voor Justitie Didier Reynders benadrukte onlangs dat de EU juridische en financiële hulp biedt om het tribunaal operationeel te maken. Dit omvat onder meer de financiering van onderzoeksteams en het verzamelen van bewijsmateriaal dat kan worden gebruikt in toekomstige processen.
Hoewel er internationaal brede steun voor onderzoek en berechting van Poetin is, blijft de haalbaarheid van een punt van discussie. Rusland heeft al laten weten de legitimiteit van een dergelijk hof niet te erkennen en beschouwt de plannen als een politiek gemotiveerde aanval. Sommige landen vrezen dat de oprichting van een speciaal tribunaal de diplomatieke spanningen verder kan opvoeren.
Ondanks de geopolitieke obstakels heeft de EU de ontwikkelingen toegejuicht. Volgens Josep Borrell, de EU-buitenlandchef, is het belangrijk dat Rusland verantwoording aflegt voor zijn daden.
Europees Commissaris voor Energie Kadri Simson Kallas, een uitgesproken voorstander van harde sancties tegen Rusland, stelde in een verklaring dat gerechtigheid onvermijdelijk is. "Het is een kwestie van tijd voordat de verantwoordelijken worden berecht. Dit tribunaal zal ervoor zorgen dat de gruweldaden in Oekraïne niet onbestraft blijven," aldus Kallas.
De komende maanden zullen cruciaal zijn voor de verdere juridische en praktische uitwerking. Verwacht wordt dat het tribunaal in de loop van 2025 volledig operationeel zal zijn.