‘Russische destabilisatie op Balkan zaait twijfel over toelating van nieuwe EU-landen’

The EU and the Western Balkans: Where next?

De opbloei van gewelddadig rechts-extremisme in Zuidoost-Europa bedreigt de politieke stabiliteit in die regio, vooral in Kosovo, Bosnië en Herzegovina en Servië. Deze conclusie trekt het Nederlandse onafhankelijke studiecentrum Hague Center for Strategic Studies (HCSS) in een rapport over de Balkanlanden. De grootste destabilisatie wordt volgens de onderzoekers veroorzaakt door Rusland.

Om de loyaliteit van de Balkanlanden aan de rest van Europa te verminderen, gebruikt Rusland allerlei strategieën om tweedracht te zaaien en etnisch-nationalistische sentimenten op te wekken, zo wordt gesteld. Zes Balkanlanden hebben toelating tot de Europese Unie aangevraagd, maar sommiger EU-landen weifelen daarover.

Rusland profiteert volgens het onderzoek van een gevoel van gedeelde Slavische identiteit, met name onder Serviërs. Moskou gebruikt ook het gezag van de orthodoxe kerk om een ​​beroep te doen op de traditionele waarden die bijvoorbeeld in Servië gelden.

“In Bosnië en Herzegovina probeert Rusland bijvoorbeeld moslims als gevaarlijke fundamentalisten neer te zetten, waardoor islamofobie wordt aangemoedigd. Soortgelijke claims worden gedaan tegen moslims in Kosovo in een poging de inspanningen om internationaal te worden erkend als een soevereine natie te ondermijnen”, zegt een van de onderzoekers.

Anti-westerse desinformatiecampagnes en propaganda in de media dragen bij aan de invloed van Rusland. Dergelijke nepinformatie wordt ook verspreid door politieke elites die sympathiek staan ​​tegenover de Russische zaak, zo wordt betoogd.

Het rapport signaleert ook dat paramilitaire organisaties bijdragen aan de opkomst van extreemrechts. Zo is Rusland in de regio aanwezig via een door Moskou gefinancierde motorbende, door ondersteuning van het Servische Kozakkenleger en door zogenaamde patriottische militaire trainingskampen voor jongeren.

Militairen uit de Balkan worden soms ook uitgenodigd om in Rusland te trainen, zegt de HCSS-studie. Veel Serviërs zouden ook naar het oosten van de Oekraïne zijn gegaan om daar Russische paramilitaire troepen te helpen.

De opkomst van extreemrechtse tendensen blokkeert niet alleen de democratische vooruitgang in deze landen, maar kan ook toetreding tot de Europese Unie bemoeilijken, waarschuwt Rrustemi. Juist vorige week heeft het parlement van Noord-Macedonië zichzelf ontbonden en heeft vervroegde verkiezingen uitgeschreven. Dat is acht maanden voor het einde van de huidige zittingsperiode.

De stap volgt op het aftreden van premier Zoran Zaev nadat de Europese Unie geen datum wilde vaststellen om besprekingen over daadwerkelijke toetreding tot het EU-blok te beginnen. Zaev noemde dat besluit een “historische fout”.

Volgens de meeste EU-lidstaten is de tijd rijp voor Noord-Macedonië en ook Albanië om toetredingsgesprekken te beginnen, maar met name Frankrijk en Nederland hielden de poot stijf, ondanks bezorgdheid over toegenomen Chinese en Russische bemoeienissen op de Balkan. Frankrijk vindt dat de EU eerst het toetredingsproces moet hervormen. Nederland vindt dat er vooral in Albanië nog veel tegen criminaliteit en corruptie moet gebeuren.