De laatste peilingen geven Babiš’ ANO-partij een duidelijke voorsprong van rond de dertig procent. Daarmee staat hij tien procentpunten voor op de centrumrechtse regeringscoalitie van premier Petr Fiala. Toch lijkt geen enkele partij op een meerderheid af te stevenen, waardoor de formatie van een coalitiekabinet onvermijdelijk ingewikkeld wordt.
Babiš voert campagne met beloftes van belastingverlagingen en hogere uitgaven. Hij profileert zich daarnaast met thema’s die worden geassocieerd met eurosceptische en rechtse partijen. Zo wil hij de levering van Tsjechische munitie aan Oekraïne beëindigen en keert hij zich tegen het groene beleid van de Europese Unie. Tegelijkertijd benadrukt hij dat hij geen referendum over EU- of NAVO-lidmaatschap nastreeft.
De onvrede in het land speelt hem in de kaart. Veel Tsjechen kampen met hoge inflatie, dure energie en de gevolgen van impopulaire hervormingen van het pensioenstelsel. Die sociale en economische zorgen versterken de aantrekkingskracht van Babiš’ populistische boodschap en vergroten de kloof tussen de oppositie en de huidige regering.
Een complicerende factor is Babiš’ zakelijke achtergrond. Als eigenaar van Agrofert, een van de grootste landbouw- en voedselconcerns van Tsjechië, ligt hij al jaren onder vuur vanwege belangenverstrengeling. Agrofert omvat meer dan tweehonderd bedrijven en heeft een dominante positie in de voedselketen, van pluimvee en zuivel tot bakkerijen en kunstmest. Dat zorgt voor scherpe kritiek van zijn tegenstanders.
Kort voor de verkiezingen kreeg de kwestie een nieuwe lading. De Tsjechische regering verplicht Agrofert om ruim tweehonderd miljoen euro, aan (vooral: Europese) landbouwsubsidies terug te betalen. Volgens de rechter bleef Babiš ondanks trust-constructies de feitelijke zeggenschap behouden, waardoor de subsidies onrechtmatig waren. Babiš betwist dat en stelt dat de regering de zaak misbruikt voor politiek gewin.
Naast dit financiële dossier speelt ook een heropende strafzaak rond een EU-subsidie van twee miljoen euro voor het zogenoemde Stork’s Nest-project. Het Hooggerechtshof heeft een eerdere vrijspraak vernietigd en de lagere rechtbank opgedragen de zaak opnieuw te beoordelen. Daarmee hangt boven zijn mogelijke premierschap opnieuw een juridische schaduw.
Eerdere affaires, zoals de “toastaffaire” rond subsidies voor broodproductie en onthullingen in de Pandora Papers over een verborgen villa-aankoop, versterken zijn omstreden reputatie. Ook constateerde de Europese Commissie al dat Babiš in het verleden de regels voor belangenverstrengeling had geschonden en dat subsidies aan Agrofert sinds 2017 onrechtmatig waren.
De Tsjechische verkiezingen draaien daarmee niet alleen om de binnenlandse politiek, maar ook om de verhouding tussen Praag en Brussel. Het resultaat zal bepalend zijn voor de positie van Tsjechië in de Europese Unie én voor het politieke lot van Andrej Babiš.