Van dertien getuigen in de MH17-zaak zal de identiteit geheim blijven. Volgens de rechter-commissaris hebben die getuigen recht op bescherming, omdat ze zich bedreigd kunnen voelen of in gevaar kunnen komen. Volgens het Openbaar Ministerie zijn er âaanzienlijke risicoâs voor de getuigenâ.
Over de status van die âanonieme getuigenâ is nog niet veel bekendgemaakt. Zo is niet duidelijk of ze nog in Oekraiene of Rusland wonen of verblijven, of dat ze met Nederlandse hulp elders zijn gehuisvest. Hun verklaringen zijn essentieel voor de bewijslast tegen de huidige vier verdachten, en mogelijk ook voor toekomstige nieuwe verdachten.
Ook is niet duidelijk of ze als âanoniemeâ getuige dezelfde bescherming genieten als âkroongetuigenâ in reguliere (grote) Nederlandse strafzaken. Die krijgen in sommige gevallen een (ruime) financiĂ«le vergoeding voor gederfde inkomsten of geleden schade, of zelfs een andere identiteit en bewaking.
Opvallend is dat de meeste getuigen die bescherming krijgen pas zijn gehoord in 2019. Dat is gebeurd door een Nederlandse rechter-commissaris (âonderzoeksrechterâ). Hun verklaringen zijn op video opgenomen, waarbij de getuigen niet-herkenbaar in beeld waren. Bij die verhoren waren de drie Nederlandse officieren van justitie (âde aanklagersâ) en advocaten van de verdachten (âde verdedigingâ) nĂet aanwezig.
Bij één getuige is het verzoek om de identiteit geheim te houden, door de rechtbank afgewezen. De rechter-commissaris vindt wel dat deze getuige zich door zijn verklaring bedreigd zou kunnen voelen, maar het zou praktisch gezien onmogelijk zijn om de anonimiteit van die getuige te waarborgen. Wat dat laatste betekent en inhoudt, is nog niet duidelijk. Ook is niet duidelijk of die ene getuige wél voor de rechtbank zal moeten verschijnen.
De drie officieren van justitie hebben de rechtbank gevraagd een âsamenvattingâ samen te stellen van het videoverhoor van getuige M58. Die heeft onlangs zelf zijn identiteit vrijgegeven, maar wordt in het proces nog steeds als anonieme getuige behandeld. Volgens de aanklagers was die verdachte zelf aanwezig bij het afschieten van de BUK-raket, en heeft hij er verscheidene Russische functionarissen gezien en gesproken.
Ook willen de aanklagers vijf andere anonieme getuigen nader aan de tand voelen. Dat kan desnoods opnieuw anoniem door een rechter-commissaris, mits de aanklagers en de advocaten van te voren schriftelijk vragen kunnen indienen. Daarmee kunnen ze bereiken dat een groter deel van het onderliggende bewijsmateriaal alsnog openbaar wordt. Ook kan daarmee het verwijt deels worden weerlegd dat een groot deel van het bewijsmateriaal anoniem is, en daarmee âverdachtâ zou kunnen zijn.
Ook de zeven advocaten van de nabestaanden hebben voor de rechtbank betoogd dat een gróter deel van het bewijsmateriaal alsnog openbaar moet worden gemaakt. Daarmee kunnen rouwende familieleden béter inzicht krijgen wat er nou precies op die fatale datum van 17 juli 2014 is gebeurd.
Het Openbaar Ministerie wil verder dat de MH17-rechtbank op Schiphol de nagebouwde reconstructie van het neergeschoten Maleische vliegtuig gaat kijken. De brokstukken van het in Oost-Oekraine neergeschoten vliegtuig zijn voor het JIT-onderzoek in 2015 naar Nederland overgebracht en staan nu als half-wrak gereconstrueerd in een hangar van de luchtmachtbasis Gilze-Rijen.
De drie officieren van justitie deden hun voorstel voor een âschouwâ op de tweede zittingsdag van het strafproces tegen de vier verdachten. Volgens de aanklagers is het voor de rechters belangrijk om zich met eigen ogen âeen compleet beeld van de schade te vormenâ. Het OM wil dat de rechtbank op korte termijn beslist of er een schouw gaat komen. Mogelijk zou deze kunnen plaatsvinden in juni, als het tweede deel van het proces begint. Een derde zittingen-blok is begin september voorzien, en een derde fase februari volgend jaar.