Voor de Britse Liberaal-Democraten (LibDems) zijn de parlementsverkiezingen morgen in meerdere opzichten allesbepalend: zullen zij opnieuw door de twee ‘groten’ in de marge worden gedrukt of zullen zij doorschuiven naar het centrum van de bestuursmacht? In beide gevallen zal het voor de LibDems een soort herhaling zijn: ze zaten eerder in de verdrukking en ze zaten eerder in een ongebruikelijk Brits coalitiekabinet.
Partijleider Jo Swanson toonde zich woensdagmiddag op een partijbijeenkomst in Londen enerzijds tevreden dat de LibDems op winst staan, maar mogelijk niet genóeg. Ze vreest de peilingen die voorspellen dat Boris Johnson tóch een meerderheid zal behalen. Voor Swanson en haar campagneteam is dat nog lang niet zeker.
Hoewel de Conservatieven op een meerderheid van veertien zetels staan, zei Swanson ‘dat dat in het districtenstelsel niets voorstelt’. In een lgbti-theater aan Broadway in Wimbledon hield ze enkele tientallen partij-activisten voor dat het regelmatig voorkomt dat een partij een zetel mist /verliest door een verschil van slechts twee of drie stemmen.
Omringd door een meute verslaggevers, fotografen en cameramensen moest de liberale Swanson uiteraard het beroemde regenboog-zebrapad op Broadway oversteken, en hield ze haar toespraak in het beroemde CYMK-theater. Professioneel reageerde ze live in het één uur journaal van ITV op de laatste opiniepeilingen en hield ze de Britse kiezer nogmaals de gevaren voor van een nieuw Boris-de-sloper-kabinet.
De LibDems hebben geprobeerd van deze algemene verkiezingen inderdaad échte verkiezingen te maken, en het niet alleen een verkapte raadpleging te laten zijn over die Brexit-plannen van May en Johnson. Daarover zijn ze kort en bondig en helder: afblazen en stopzetten die hele handel. Dus hebben de LibDems een uitgebreid en redelijk doortimmerd ‘toekomstgericht’ verkiezingsprogramma samengesteld. Daarmee gokken de LibDems vooral op de jongere (onder de dertig jaar) generatie die in 2016 ‘verzuimde’ in het Brexit-referendum een pro-Europese stem uit te brengen.
Hoewel partijleider Jo Swanson vooral voorúit wil kijken, lijken veel Britse kiezers vooral achteróm te kijken. Ze nemen het de LibDems nog steeds kwalijk dat ze onder leiding van toenmalig partijleider Nick Clegg in een coalitie met de Tories de Conservatieve ‘silverspoon-generatie’ van David Cameron en Boris Johnson aan de macht hielpen. Als junior-partij moesten ze instemmen met forse bezuinigingen op het sociaal stelsel, het privatiseren van overheidsdiensten, en het uitkleden van publieke voorzieningen. En als klap op de vuurpijl presenteerden ze het Brexit-referendum van 2016 ook nog als een of andere democratische vernieuwing, zo zeggen teleurgestelde Britten nu.
Daarbij komt dat de LibDems het de weldenkende Britten ook niet makkelijk heeft gemaakt: waar ze in 2016 nog hartstikke vóór een referendum waren, zijn ze nu faliekant tégen een tweede referendum. U neemt ons niet serieus, zegt de stem aan de stamtafel. U heeft gezien wat er komt van de wil-des-volkes, zegt Swanson. Als partijleider van een moderne partij heeft ze alles mee: ze is vrouw, goed-opgeleid, spreekt beschaafd, ziet er degelijk uit, goed-gebekt, goed debater. En toch wordt ze door veel Conservatieven en Labourites niet gezien als het redelijke midden.
Een paar weken geleden beging ze in een tv-interview een flater die haar nog steeds wordt nagedragen. Ze maakte duidelijk dat zij en haar LibDems in het Lagerhuis onder geen enkele voorwaarde eraan zullen meewerken dat de gehate Boris Johnson opnieuw premier wordt, of dat de ook gehate Jeremy Corbyn premier wordt. Toen maakte ze in één zin ook duidelijk dat ze zelf wel premier wilde worden. Die ‘grootspraak’ als ‘meisje-van-de-derde-partij’ wordt haar nog steeds door veel commentatoren ingewreven.
Voor de LibDems zal doorslaggevend zijn of voldoende Conservatieven en voldoende Labour-stemmers een verstándelijke of een emotionéle keus maken. Pro-Europese, moderne Tory – en Labourstemmers staan in het stemhokje voor de keus: vasthouden aan hun eigen pro-Brexitpartij (een stem voor het eigen politieke nest, maar ten nadele van de Britse economie) of hun stem uitbrengen op de LibDems (ten nadele van hun eigen politieke nestgeur, maar ten faveure van het Britse volk).