De graanexport via de Zwarte Zee is de afgelopen twee weken sterk teruggevallen. Zowel Russische als Oekraïense uitvoer wordt geraakt doordat havens, terminals, schepen en vaarroutes door aanvallen minder of niet bruikbaar zijn. Daarmee komt een belangrijke route voor graan naar internationale afnemers steeds verder onder druk te staan.
Rusland en Oekraïne vallen daarbij elkaars scheepvaart en export-infrastructuur aan. Russische aanvallen treffen Oekraïense havens en vrachtschepen, terwijl Oekraïense aanvallen Russische havens, terminals en graanexport-capaciteit hebben geraakt. De verstoringen beperken aan beide kanten de mogelijkheden om grote hoeveelheden graan te verschepen.
Diplomatiek
Turkije probeert daarom een veilige graanroute over de Zwarte Zee te herstellen. Ankara heeft daarvoor een plan opgesteld en spreekt daarover met Moskou en Kyiv. Het doel is een regeling waarbij de commerciële scheepvaart weer beschermd wordt en graan opnieuw veiliger via de Zwarte Zee kan worden uitgevoerd.
Promotion
Ook EU-buitenlandchef Kaja Kallas dringt aan op herstel van veilige scheepvaart. Aanvallen zouden moeten stoppen en commerciële schepen moeten veilig kunnen varen. Daarnaast moeten havens en andere belangrijke infrastructuur worden beschermd. Een groep van 51 landen heeft eveneens steun uitgesproken voor inspanningen om vrije scheepvaart en kritieke infrastructuur te beschermen.
Een akkoord is echter nog niet bereikt. Over de Turkse voorstellen wordt diplomatiek gesproken, maar er bestaan nog verschillen en er is geen tijdschema voor uitvoering. Ondertussen is de gezamenlijke Russische en Oekraïense tarwe-export sterk afgenomen. Voor juli tot en met september wordt ongeveer 8 miljoen ton verwacht, tegen 16,2 miljoen ton een jaar eerder.
Uitwijken
Als de beperkingen aanhouden, kan volgens een scenario tot 38 miljoen ton graan uit de regio de wereldmarkt niet bereiken. Turkije en Egypte passen hun bevoorrading of aankopen al aan. Egypte koopt meer Franse tarwe en zoekt tevens naar leveringen uit Bulgarije en Roemenië.
Rusland en Oekraïne kijken daarom nadrukkelijk naar de Oostzee. Oekraïne onderzoekt uitvoer via Baltische havens en denkt daar maximaal 20 miljoen ton graan te kunnen verschepen. Maar vervoer over die route kost ongeveer 100 dollar per ton extra. Voor compensatie zou 1,5 tot 2 miljard dollar internationale steun nodig zijn. Ook Rusland probeert meer graan via noordelijke routes te exporteren.