De openbaar aanklagers in het proces tegen de vier MH17-verdachten weigeren de nabestaanden inzage te geven in het het volledige strafdossier. Het Openbaar Ministerie is bang dat er bewijsmateriaal via nabestaanden naar de media lekt, waardoor een soort ‘trial by media’ zou kunnen ontstaan.
Een deel van de nabestaanden is het daar niet mee eens en wil alles kunnen nalezen. Volgens hun advocaten is ‘alles weten’ goed voor de rouwverwerking. Juist het feit dat de aanklagers delen van het bewijsmateriaal (nog?) niet willen delen, wekt volgens critici de indruk dat het OM kennelijk iets te verbergen heeft. Daarbij speelt ook een rol dat het OM een principieel verschil maakt tussen ‘openbaar maken’ en ‘aan nabestaanden ter inzage geven’, zo bleek uit een toelichting op een persconferentie.
Slachtoffers en nabestaanden hebben wettelijk recht op stukken uit het procesdossier als er een rechtszaak wordt gevoerd. Zo’n dossier bevat onder meer processen-verbaal, getuigenverklaringen en rapporten uit forensisch onderzoek. In het wetboek van strafvordering staat dat slachtoffers recht hebben op ‘een afschrift van processtukken die voor hen van belang zijn’. De nabestaanden zeggen dat het hele dossier ‘voor hen van belang is’.
Maar het Openbaar Ministerie heeft afgelopen najaar aan nabestaanden van MH17 geschreven dat ze niet meer dan een samenvatting te lezen zullen krijgen. Het Openbaar Ministerie zegt dat nabestaanden een 160 pagina’s tellende samenvatting krijgen, maar dat het hele dossier van 36.000 pagina’s vertrouwelijk blijft. Meer dan 99% van de onderzoeksbevindingen zal daarmee dus voor nabestaanden geheim blijven.
Normaal gesproken krijgen slachtoffers en nabestaanden al ruim voor aanvang van een rechtszaak de benodigde stukken. Dat is volgens het OM bij de MH17 rechtszaak dus kennelijk niet wenselijk. De wet biedt de mogelijkheden om geen processtukken te verstrekken, als dat de opsporing en vervolging zou kunnen schaden. Daar is volgens de advocaten van nabestaanden geen sprake van.
Bovendien bleek dinsdag op de tweede dag van de hoorzittingen dat de advocaten wel bij het OM inzage hebben gehad in een nog niet openbaar gemaakt proces-verbaal over ‘de grote lijnen van het proces’, maar niet over allerlei daarmee samenhangende relevante nevendossiers. Bovendien hebben de advocaten kennelijk moeten beloven dat ze die informatie niet zouden delen met hun cliënten/ nabestaanden.
Piet Ploeg, voorzitter van de Stichting Vliegramp MH17, die de meeste nabestaanden vertegenwoordigt, is het niet eens met de beslissing van het OM. Zij willen zoveel mogelijk inzage in de processtukken en liefst zo snel mogelijk. Nabestaanden willen gebruik maken van hun spreekrecht. En om je voor te bereiden, moet je weten welke bewijzen er zijn, wat getuigen precies hebben verklaard. Alleen een samenvatting van 160 pagina’s lijkt me weinig. Je weet niet wat er in die andere 36.000 pagina’s staat, zo zei hij. Het OM vindt die 160 pagina’s wel voldoende om zich te kunnen voorbereiden.