Nederland geldt al jaren als een van de grootste exporteurs van landbouwproducten ter wereld. Dat beeld wordt regelmatig gebruikt in het maatschappelijke en politieke debat over de toekomst van de landbouw. De onderzoekers wilden daarom nagaan wat de werkelijke bijdrage van Nederland aan de wereldwijde voedselvoorziening is wanneer à lle voedselstromen worden meegeteld.
Landgebruik
Daaruit blijkt dat Nederland voor zijn landbouw veel afhankelijker is van het buitenland dan vaak wordt aangenomen. Naast de 1,6 miljoen hectare akker- en landbouwgrond in eigen land is nog eens ongeveer 4,7 miljoen hectare grond buiten Nederland nodig. Dat wordt vooral gebruikt voor de productie van gewassen die als veevoer dienen (Braziliaans mais als koeienvoer voor de vleesindustrie)
Hoofdkantoren
Ook de omvang van de Nederlandse landbouwexport vraagt volgens de onderzoekers om nuancering. In dollars of euro’s uitgedrukt behoort Nederland tot een van de grootste exporteurs, maar dat komt vooral doordat enkele grote wereldwijde voedselconcerns hun hoofdkantoor - om belastingtechnische redenen - hebben ondergebracht bij Nederlandse advocatenfirma's.
Promotion
Wereldspelers
Daarnaast hebben enkele grote van oorsprong Nederlandse voedingsconcerns (Nestle, Campina, Unilever. Heineken, DSM, Mars etc) de afgelopen jaren wereldwijd in hun marktsegment veel buitenlandse (lees: Afrikaanse, Aziatische) bedrijven overgenomen. Dan gaat het om toegevoegde markten en omzetten die geen enkel raakvlak met Nederland hebben, behalve dat hun winsten op de bankrekeningen van Nederlandse aandeelhouders worden bijgeschreven. En daarna meetellen in de Nederlandse export in-geld-uitgedrukt.
Rotterdam
Bovendien wijzen de onderzoekers op het effect van de haven van Rotterdam waar alle binnenkomende kilo’s als import worden gerekend, ook als ze daarna meteen worden doorgevoerd naar andere landen (lees: export). Ongeveer een derde van de uitgevoerde landbouwproducten bestaat uit goederen die eerst uit andere landen waren ingevoerd, vervolgens in Nederland waren verpakt of verwerkt en daarna werden uitgevoerd. Daardoor geeft de exportwaarde geen volledig beeld van de Nederlandse bijdrage aan de voedselvoorziening.
Zelfvoorzienend
De onderzoekers rekenden ook door wat er zou gebeuren als Nederland volledig op eigen voedselproductie zou zijn aangewezen. Uit hun berekeningen blijkt dat de bevolking in dat geval in principe gevoed kan (blijven) worden, maar alleen als alle beschikbare landbouwgrond daarvoor wordt ingezet. Voor de export van voedsel blijft dan geen ruimte over.
Gezonder
Het beeld verandert wanneer Nederlanders gezonder (volgens de Schijf van Vijf) zouden eten. Dat voedingspatroon (meer natuurlijk, minder vlees) vraagt volgens de berekeningen aanzienlijk minder landbouwgrond. Bovendien zou de uitstoot van ammoniak sterk afnemen. Als alle vrijgekomen grond voor voedselproductie wordt gebruikt, kan Nederland naast de eigen bevolking ook nog miljoenen mensen buiten de landsgrenzen van voedsel voorzien.
Realistischer
De onderzoekers hopen dat hun berekeningen bijdragen aan een bredere discussie over de toekomst van de Nederlandse landbouw. Volgens hen geeft een beoordeling op basis van alleen exportcijfers een onvolledig beeld. Pas wanneer ook de afhankelijkheid van ingevoerd veevoer, voedsel en buitenlandse landbouwgrond wordt meegenomen, ontstaat een realistischer beeld van de rol die Nederland in de mondiale voedselvoorziening speelt.