Tientallen politieagenten bewaakten vrijdagavond het Constitutionele Hof in Warschau, waar aanhangers van de conservatieve oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) demonstreerden. Sommige betogers probeerden door de politie-versperringen te breken en gooiden voorwerpen naar agenten. Drie demonstranten werden aangehouden nadat zij over het hek van het gerechtsgebouw waren geklommen.
Schorsing
Aanleiding was de schorsing van hof-voorzitter Bogdan Święczkowski en zijn plaatsvervanger voor één maand. Rechter Anna Korwin-Piotrowska kondigde aan tijdelijk de leiding over te nemen. Święczkowski verwierp haar bevoegdheid en sprak van een staatsgreep. Demonstranten riepen 'Tusk verrader', terwijl PiS-leider Jarosław Kaczyński presidentieel ingrijpen eiste.
President Nawrocki brak daarop een officiële reis naar Senegal af en liet zijn vliegtuig terugkeren naar Warschau. Na gesprekken met de geschorste hof-voorzitter en een andere hoge rechter bezocht hij het gerechtsgebouw. Zaterdag riep hij op tot politiek crisisoverleg vanwege wat hij een bedreiging van de binnenlandse veiligheid noemde.
Premier Tusk verdedigde de veranderingen bij het hof. Volgens hem is herstel van de rechtsstaat noodzakelijk na jaren van politieke beïnvloeding van de rechtspraak onder PiS. De premier erkende dat dit een moeilijk en soms pijnlijk proces is, maar verklaarde dat er geen andere weg bestaat.
Voorgeschiedenis
De confrontatie heeft een lange voorgeschiedenis. Tijdens de PiS-regering van 2015 tot 2023 werden rechters benoemd die nauw verbonden waren met de toenmalige conservatieve machthebbers. Het Constitutionele Hof gaf herhaaldelijk voorrang aan Poolse wetgeving boven Europees recht. Dat leidde tot jarenlange botsingen tussen Warschau en Brussel.
De Europese Unie beschuldigde de toenmalige regering ervan de onafhankelijkheid van de rechtspraak aan te tasten. Het hoogste EU-gerechtshof oordeelde afgelopen december dat het Constitutionele Hof niet voldeed aan de Europese normen voor rechterlijke onafhankelijkheid. Tusk beloofde na zijn verkiezingsoverwinning in 2023 de omstreden hervormingen terug te draaien en het conflict met Brussel te beëindigen.
EU-kritiek
Die koers sluit aan bij de eerdere Europese kritiek op de Poolse rechtspraak. Maar binnen Polen stuit Tusk op verzet van president Nawrocki, die vijf door de parlementaire meerderheid gekozen rechters weigert te beëdigen. Zij legden vervolgens hun eed af in het parlement, waarna Święczkowski hun toegang tot het hof blokkeerde.
Daarmee is de strijd over de samenstelling en leiding van het Constitutionele Hof opnieuw op scherp komen te staan. Tusk presenteert zijn optreden als herstel van onafhankelijke rechtspraak, terwijl zijn nationalistische tegenstanders spreken van een onwettige machtsovername. De schorsing van de hof-voorzitter blijft omstreden.
