De waarschuwing is gericht aan Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Griekenland en Nederland. Deze landen werken samen aan plannen voor gezamenlijke terugkeercentra in niet-EU-landen voor afgewezen asielzoekers en andere migranten. De Raad van Europa benadrukt dat dergelijke ‘terugkeerhubs’ alleen aanvaardbaar zijn wanneer zij volledig in overeenstemming zijn met het internationale mensenrechten-recht.
De Raad van Europa is geen onderdeel van de EU, maar een koepelorganisatie van tientallen Europese landen die toeziet op het democratisch functioneren van de overheden in die landen.
Risico's
Mensenrechtencommissaris Michael O'Flaherty wijst erop dat het overbrengen van mensen naar terugkeercentra buiten de Europese Unie aanzienlijke risico's kan meebrengen. Volgens hem kunnen zij worden blootgesteld aan mishandeling, willekeurige detentie of andere ernstige schendingen van hun rechten. Daarom moeten regeringen vooraf zorgvuldig beoordelen welke gevolgen hun plannen kunnen hebben.
Promotion
Vooraf
De commissaris formuleert vier belangrijke voorwaarden. Overheden moeten eerst een uitgebreide beoordeling maken van alle mensenrechten-risico's en maatregelen nemen om die risico's te beperken. Daarnaast moeten zulke opvangkampen voortdurend onafhankelijk worden gecontroleerd. Ook moeten de afspraken met derde landen juridisch stevig zijn verankerd en mogen EU-landen hun verantwoordelijkheid niet eenvoudig afschuiven op andere landen. Ten slotte moeten parlementen, rechters en het publiek de uitvoering kunnen controleren.
Kinderen
Bijzondere aandacht vraagt de Raad van Europa voor kwetsbare groepen. Kinderen en andere personen die extra bescherming nodig hebben, mogen volgens de commissaris niet worden blootgesteld aan procedures die hun rechten of veiligheid in gevaar kunnen brengen. Transparantie over risicoanalyses, controles en overeenkomsten met derde landen is daarbij volgens hem onmisbaar.
Terugkeerhubs
De discussie over terugkeercentra hangt nauw samen met de recente hervorming van het Europese asielbeleid. Het Europees Parlement stemde vorige maand in met strengere regels die de terugkeer van afgewezen asielzoekers moeten versnellen en de EU-landen de mogelijkheid bieden om terugkeercentra buiten de Europese Unie op te zetten.
Over die aanscherping bestond binnen het Parlement echter een duidelijke politieke verdeeldheid. Voorstanders beschouwen de nieuwe regels als noodzakelijk om terugkeerprocedures beter te laten functioneren, terwijl tegenstanders vrezen dat de bescherming van asielzoekers daardoor wordt verzwakt.
Italie
Intussen blijkt uit de eerste evaluatie van de Europese Commissie dat de uitvoering van het nieuwe asielpact wisselend verloopt. Volgens de Commissie hebben EU-landen vooruitgang geboekt bij de invoering van hun nieuwe verantwoordelijkheden, maar bestaan er nog belangrijke knelpunten. Zo blokkeerde Italië in de meerdere verzoeken om geregistreerde asielzoekers terug te nemen, terwijl Griekenland volgens de Commissie juist stappen heeft gezet om de nieuwe procedures organisatorisch en technisch uit te voeren.
Borgen
De waarschuwing van de Raad van Europa maakt duidelijk dat de uitvoering van het nieuwe Europese terugkeerbeleid niet alleen een praktische en politieke opgave is, maar ook een juridische. De organisatie benadrukt dat samenwerking met niet-EU-landen mogelijk is, maar uitsluitend wanneer de bescherming van fundamentele mensenrechten aantoonbaar en blijvend is gewaarborgd.