Recente incidenten worden daarbij steeds minder als losstaande gebeurtenissen gezien. De Poolse premier Donald Tusk waarschuwt dat Rusland aanvallen op landen die Oekraïne steunen als ‘ongelukken’ zou kunnen presenteren. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemt recente incidenten weloverwogen pogingen om Europese vastberadenheid te verzwakken en verdeeldheid te veroorzaken.
Voorzieningen
De dreiging beperkt zich niet tot een klassieke militaire aanval. Europese landen houden ook rekening met cyberaanvallen, sabotage, desinformatie, verkiezingsbeïnvloeding en verstoring van belangrijke voorzieningen. Aanvallen kunnen per land verschillen en bijvoorbeeld gericht zijn op militaire infrastructuur, openbaar vervoer of andere cruciale voorzieningen.
Dat maakt ook onduidelijker wanneer een Russische actie als daadwerkelijke aanval moet worden beschouwd. Binnen de NAVO geldt dat een aanval op één bondgenoot een aanval op allen is. De vraag is hoe het bondgenootschap moet reageren op provocaties en andere acties die niet eenvoudig als een traditionele militaire aanval zijn te omschrijven.
Promotion
Oorlogsboek
Europese landen worden daarom aangespoord zich beter voor te bereiden. Groot-Brittannië herziet zijn zogenoemde oorlogsboek, dat tientallen jaren niet is bijgewerkt. Kallas pleit onder meer voor betere bescherming van infrastructuur, sterkere cyberverdediging en meer uitwisseling van inlichtingen tussen Europese landen.
Politieke en militaire leiders proberen daarbij ook de bevolking nadrukkelijker bewust te maken van de risico's. In Groot-Brittannië klinkt de waarschuwing dat de samenleving psychologisch onvoldoende op een ernstige crisis is voorbereid. Zweden en Finland betrekken burgers al veel intensiever bij hun voorbereiding op noodsituaties. Nederland adviseerde onlangs niet een voedselvoorraad voor drie dagen in huis te hebben, maar voor acht dagen.
Burgers en bedrijven
De aanpak gaat daardoor verder dan versterking van de krijgsmacht. Burgers, reservisten, ziekenhuizen, nutsbedrijven en andere maatschappelijke organisaties kunnen een rol krijgen wanneer een ernstige crisis uitbreekt. In Finland worden maatschappelijke leiders bovendien opgeleid om te weten hoe de samenleving tijdens zo'n crisis moet functioneren.
Meer militaire en maatschappelijke paraatheid wordt tegelijkertijd gepresenteerd als een manier om een oorlog te voorkomen. Het uitgangspunt daarbij is dat een samenleving die psychologisch en militair beter voorbereid is, minder kwetsbaar wordt. Kallas wil daarnaast dat Russische aanvallen worden beantwoord met concrete maatregelen.
Oekraïne
Ook bescherming van vitale infrastructuur krijgt meer aandacht. Daarbij gaat het niet alleen om zichtbare militaire doelen. Onderzeese kabels en computersystemen kunnen eveneens worden getroffen. De EU werkt daarom aan internationale samenwerking om infrastructuur op de zeebodem beter te beschermen.
Tegelijk blijft Europa Oekraïne militair ondersteunen. De Europese Commissie werkt aan betalingen voor Oekraïense defensie-aankopen en heeft productieplannen voor Patriot-raketten goedgekeurd. Kallas zegt dat Europa zijn steun aan Oekraïne niet zal verminderen wanneer Rusland de druk verder opvoert.