Avrupa Komisyoneri Frans Timmermans, Salı günü Strasbourg'daki Avrupa Parlamentosu'nda AB Yeşil Anlaşması'nın ilk finansal çerçevelerini sunuyor. Başkan Von der Leyen ve Başkan Yardımcısı Timmermans liderliğindeki yeni Avrupa Komisyonu, önümüzdeki otuz yıl içinde AB'yi sürdürülebilir, çevre dostu ve iklime dirençli hale getirmeyi amaçlıyor.
İlk on yıl için yaklaşık 1000 milyar euro değerinde bir “Sürdürülebilir Yatırım Planı”na ihtiyaç var. Bu para ağırlıklı olarak mevcut Avrupa bütçesindeki var olan kalemlerin yeniden tahsis edilmesinden, şirket yatırımlarından ve AB ülkelerinin katkı finansmanından sağlanacak.
Avrupa Yeşil Anlaşması aslında, şirketler ve hükümetlerin ülkeden ülkeye farklılık gösterebilecek kendi planları için maddi destek alabildiği mevcut AB çalışma biçiminden tam anlamıyla bir dönüşümü ifade ediyor. Eğer AB, sadece CO2 hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik, kirletmeyen ürünlere odaklanan çevreci projelere destek verirse işleyişte önemli değişiklikler yapmak gerekecektir.
Mevcut AB Komisyonu'nun gelecek planları arasında geniş çaplı ağaç ve orman dikimi, enerji verimli evlerin inşası ve elektrikli araçlar için bir milyon şarj istasyonu kurulması yer alıyor. Timmermans'ın önerisiyle, Avrupa genelinde aileler sabit bir aylık ücretle elektrikli araba kiralayabilecek. Bunun gerçekleşmesi için Avrupa Yatırım Bankası EIB'nin Doğu Avrupa’daki satıcılara daha uygun krediler sağlaması ve böylece özel elektrikli araç kiralama imkanı yaratması gerekiyor.
Avrupa Komisyonu ayrıca Asya ve Güney Amerika ülkelerinden ithal edilen kirletici ürünlere yönelik bir ithalat vergisi üzerinde çalışıyor. Bu kapsamda, bu tür ürünlerin üretiminde “iklim nötr” işlemler yapılıp yapılmadığı "hesaba katılacak". Sınırda CO2 hava kirliliğinin maliyetlendirileceği bu plan gelecek yıl sunulacak.
Yatırım planı, AB liderlerinin Aralık ayında üzerinde anlaştığı Yeşil Anlaşma'nın bir parçası. Sadece Polonya henüz kabul edilen hedefleri benimsemedi. Ülke önce çabaları için mali tazminat konusunda kesinlik istiyor. Geçiş fonu Polonya’nın desteğini alabilir.
Bu yüzden Von der Leyen ve Timmermans, eski kirletici sanayiden sıfır emisyonlu üretime geçişin çok fazla çaba ve maliyet gerektireceği ülkelere yönelik 100 milyar euro tutarında ayrı bir fon talep ediyor. Özellikle Polonya ve Slovakya'da kömür madenciliğinin kaldırılması düşünülüyor.
Bu geçiş fonunun finansmanı, küçük bir ölçüde yeni AB kaynaklarından oluşacak. 2021-2027 çok yıllı bütçesinde 7,5 milyar euro ayrılması gerekiyor. AB bakanları bu 7,5 milyar euro için anlaşmış olsa da bütçenin tamamı üzerinde henüz uzlaşı sağlanamadı. Hollanda, İsveç, Danimarka ve Avusturya bütçeyi mevcut toplam ekonominin yüzde 1,00 seviyesinde tutmak istiyor; diğer AB ülkeleri ise küçük bir artışa izin vermek istiyor. Ancak Avrupa Parlamentosu ve Von der Leyen yeni görevler için yeni kaynak gerektiğini savunuyor.
100 milyar euroluk geçiş fonunun büyük bölümü mevcut sübvansiyonların ve AB yapı fonlarının yerini alacak. Bu fonlar, “fakir bölgeleri” olan, yüksek işsizliği, yetersiz altyapısı veya gelişmemiş sosyal sistemleri bulunan AB ülkelerine uzun yıllardır önemli maddi destek sağlıyor. AB ülkeleri bu “yapı fonu”nun bir kısmını kendi projelerine ayırabiliyor. Timmermans’ın endişesi, AB hükümetlerinin “kendi kutularından puro” vermeye isteksiz olmasıdır.
Ayrıca Timmermans, mevcut AB tarım sübvansiyonlarının da farklı ve daha iyi kullanılmasını öneriyor: Artık büyük tarım şirketleri ve gıda üreticilerine değil, sürdürülebilir ve çevre dostu üretim yapan bireysel çiftçilere gelir desteği olarak verilmesi gerekiyor. Bu alanda da önemli bir muhalefet bekleniyor.