Các nhà lãnh đạo chính phủ châu Âu đã đạt được thỏa thuận tại cuộc họp thượng đỉnh EU về tài chính ở Brussels vào ngày đàm phán thứ năm về một gói kích thích kinh tế khổng lồ chưa từng có và ngân sách dài hạn bảy năm. Thỏa thuận này đã được gọi là “lịch sử” ngay từ bây giờ.
Gói phục hồi hậu Covid-19 trị giá 750 tỷ euro và ngân sách EU bảy năm trị giá 1,074 nghìn tỷ euro được đồng thuận đánh dấu một cột mốc, vì lần đầu tiên các quốc gia EU đồng ý cùng nhau vay một khoản tiền lớn trên thị trường vốn tài chính. Nợ chung cho từng quốc gia trước đây là điều không thể chấp nhận trong EU.
Dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng tự do Hà Lan Mark Rutte, bốn quốc gia EU “kén cá chọn canh” (Áo, Thụy Điển, Đan Mạch và Hà Lan) đã phản đối mạnh mẽ các khoản “trợ cấp” không kiểm soát trong quỹ phục hồi Covid.
Mặc dù quy mô tổng thể của quỹ vẫn giữ nguyên ở mức 750 tỷ euro, tỷ lệ giữa trợ cấp và khoản vay cuối cùng đã được cân bằng. Trong đề xuất cuối cùng, có 360 tỷ euro cho các khoản vay và 390 tỷ euro cho trợ cấp, điều này vẫn được đa số đánh giá là một kết quả hợp lý.
Mặc dù không phải tất cả chi tiết của thỏa thuận đều được công bố, rõ ràng các điều chỉnh tài chính cuối cùng sẽ có tác động lớn đến các chương trình chính của EU, trong đó một số là nền tảng cho các ưu tiên hiện tại của Ủy ban châu Âu.
Công cụ duy nhất nhằm hỗ trợ lĩnh vực y tế đã bị loại bỏ hoàn toàn, còn Horizon Europe, vốn dành để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cũng bị cắt giảm đáng kể. Việc tài trợ cho chính sách láng giềng và Công cụ hỗ trợ khả năng thanh toán, một quỹ trị giá 26 tỷ euro nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân có tính kinh tế khả thi, cũng bị loại ra.
Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen cho biết việc hủy bỏ công cụ khả năng thanh toán là điều “đáng tiếc”, nhưng bà vẫn gọi toàn bộ thỏa thuận là “một bước tiến lớn trên con đường phục hồi”. Bên cạnh đó, bốn quốc gia cứng rắn đã đòi được giảm tỷ lệ đóng góp hàng năm lớn hơn vào EU. Bằng cách yêu cầu phân bổ trợ cấp nhỏ hơn, các nước “ăn tiêu tiết kiệm” đã làm suy yếu mục tiêu của chính họ là hiện đại hóa ngân sách chung, điều này hiện đang bị các nhà phê bình chỉ trích.
Bước đột phá là các nhà lãnh đạo EU đã đồng ý cho phép EU được áp thuế “riêng”, qua đó có thể tạo ra “nguồn thu riêng”. Nhờ đó, EU không còn hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí của các quốc gia thành viên trong việc tài trợ cho hoạt động của EU qua các khoản đóng góp hàng năm nữa.
Thủ tướng Đức Angela Merkel – quốc gia của bà đang làm chủ tịch luân phiên EU – trong phản ứng đầu tiên nói: “Châu Âu đã cho thấy khả năng mở ra các con đường mới trong tình huống đặc biệt như thế này. Chúng tôi đã đặt nền tảng tài chính cho EU trong bảy năm tới.”
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói rằng “đây là một cuộc họp thượng đỉnh mà tôi tin là sẽ có hậu quả lịch sử.” Ông thêm rằng hợp tác Pháp-Đức là yếu tố then chốt để đạt được thỏa thuận. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez nói rằng “một trong những trang sáng chói nhất trong lịch sử châu Âu đã được viết nên” và ca ngợi thỏa thuận là “một kế hoạch Marshall đích thực”.
Nhưng người đồng cấp Hà Lan của họ, Mark Rutte, từ chối đồng tình rằng đây là một thỏa thuận lịch sử.