Chủ tịch EU Charles Michel dự đoán cuộc đàm phán khó khăn về kế hoạch phục hồi sau đại dịch corona và ngân sách đa niên của châu Âu (MFK) cho giai đoạn 2021-2027 sẽ diễn ra vào thứ Sáu trong hội nghị thượng đỉnh trực tuyến. Michel chưa kỳ vọng sẽ có bước đột phá, dự kiến tổ chức hội nghị thượng đỉnh EU vào tháng Bảy và cho biết các nhà lãnh đạo vẫn còn nhiều việc phải làm.
Trên bàn là đề xuất của Ủy ban châu Âu về ngân sách đa niên (MFK) trị giá 1100 tỷ euro và quỹ phục hồi sau đại dịch corona 750 tỷ euro, trong đó 500 tỷ là trợ cấp. Các nước trả ròng như Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Điển và Áo đã nhiều lần bày tỏ không muốn chi nhiều hơn.
Bốn quốc gia này trước hết muốn các nước Nam Âu bị ảnh hưởng bởi đại dịch kích hoạt kinh tế thông qua các khoản vay giá rẻ, thay vì hỗ trợ hoặc trợ cấp từ châu Âu. Vấn đề đặt ra là liệu mọi đề nghị có phải qua tất cả các thủ tục thanh toán của EU hay không, và do đó, các quan chức và chính trị gia EU vẫn có thể đưa ra các điều kiện kèm theo.
Chủ tịch EU Michel trước đó đã nhận thấy các nhà lãnh đạo nhìn nhận cùng hướng ở nhiều điểm lớn. Nhưng về quy mô và nội dung ngân sách đa niên, việc áp thuế mới trên toàn châu Âu và các khoản chiết khấu mà các quốc gia như Hà Lan đang nhận được, ông dự đoán vẫn sẽ còn nhiều tranh cãi.
Đầu năm nay, Thủ tướng Đức Angela Merkel kết luận rằng Đức sẽ phải đóng góp nhiều hơn cho EU, không chỉ để phục hồi hậu quả kinh tế của đại dịch corona mà còn để duy trì và cải thiện cơ sở hạ tầng kinh tế châu Âu. Sau đó, chủ yếu chỉ còn Áo và Hà Lan là những nước phản đối mạnh mẽ việc hỗ trợ tài chính không kiểm soát cho các nước Nam Âu và việc phát hành nợ chung của EU.
Chính phủ liên minh Hà Lan hiện cho biết đang tìm kiếm một thỏa hiệp về quỹ phục hồi EU. Thủ tướng Rutte nói rằng vấn đề không chỉ là liệu quỹ cấp vay hay trợ cấp. Bốn nước phản đối cho rằng các quốc gia phía Nam cần phải cải cách thị trường lao động và hệ thống lương hưu để đổi lấy sự hỗ trợ.
Nếu không tìm được giải pháp tại hội nghị EU, Liên minh châu Âu sẽ trở nên suy yếu sau khủng hoảng, Thủ tướng cấp tiến Mark Rutte cảnh báo. Theo Rutte, còn có yếu tố khác. Nếu sự khác biệt kinh tế trong châu Âu ngày càng lớn do các nước phía Bắc phục hồi nhanh hơn các nước phía Nam, đó là rủi ro đối với sự ổn định bên trong EU. Vì vậy cần thiết có tiền hỗ trợ cho các quốc gia bị ảnh hưởng, ông ủng hộ các lời kêu gọi trước đó về trợ giúp cho những nước này.
Rutte cũng đồng tình với các nhà lãnh đạo EU khác khi cho rằng EU phải tăng cường chứ không được suy yếu. Yếu tố này liên quan đến việc chính trị quốc tế ngày càng bất ổn. Rutte nhấn mạnh mối quan hệ ngày càng phức tạp giữa Mỹ và Trung Quốc cũng như vai trò của Nga. Trong thế trận phức tạp này, châu Âu có nguy cơ trở thành con tốt trong trò chơi quốc tế.
Để đối phó với các vấn đề này, theo Rutte cần tìm được một giải pháp trung dung. Mặc dù chủ yếu có vẻ liên quan đến việc cấp vay hay trợ cấp, nhưng theo Rutte không hoàn toàn như vậy. “Vấn đề cốt lõi là liệu các quốc gia có sẵn sàng thực hiện cải cách hay không. Đó là điểm then chốt.” Họ phải chuẩn bị tốt hơn cho các khủng hoảng mới trong tương lai.