Ủy ban châu Âu đang cố gắng ngăn chặn một cuộc xung đột có thể xảy ra giữa các quốc gia EU bằng một đề xuất giảm nhẹ về đầu tư cho các nhà máy điện khí tự nhiên và hạt nhân mới. Các ủy viên EU đã làm rò rỉ một đề xuất thuế trong đó đầu tư vào năng lượng hạt nhân và khí đốt trong một số trường hợp được gọi là 'thân thiện với môi trường'.
Đề xuất này đã được gửi đến các quốc gia EU, nhưng chưa được công bố chính thức và chưa được gửi tới các phe phái trong Nghị viện châu Âu. Theo các quy định thuế mới của EU (‘taxonomy’), đầu tư vào các cơ sở hạt nhân chỉ được gắn nhãn xanh nếu công nghệ tân tiến nhất được sử dụng. Đồng thời, phải có đủ tiền và một kế hoạch cụ thể cho việc lưu trữ và xử lý chất thải hạt nhân.
Các nhà máy điện sử dụng khí đốt mới chỉ được phép nếu phát thải CO2 thấp hơn rất nhiều. Những ‘ngoại lệ’ được đề xuất hiện nay cũng chỉ có hiệu lực trong 20 năm tới.
Đề xuất này cực kỳ gây tranh cãi và đã dẫn đến những cuộc thảo luận gay gắt giữa các nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo chính phủ châu Âu trong tháng trước. Pháp và khoảng mười quốc gia khác ủng hộ năng lượng hạt nhân vì nó có thể là công cụ hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang trung hòa khí hậu mà EU đặt ra cho năm 2050. Tuy nhiên, Áo và Đức cùng một số nước khác hoàn toàn phản đối do nguy hiểm từ chất thải hạt nhân.
Phản đối lớn nhất từ phong trào môi trường và nhiều quốc gia EU là các nhà máy điện mới chạy bằng khí đốt và hạt nhân được tài trợ từ nguồn hỗ trợ của Brussels sẽ làm chậm phát triển các nguồn năng lượng thật sự sạch như điện mặt trời và gió. Họ lo ngại các nhà đầu tư sẽ tiếp tục giữ tiền vào các năng lượng không hoàn toàn thân thiện với môi trường, dẫn đến ít tiền được đầu tư vào đổi mới sáng tạo hơn.
Nhà nghị sĩ Hà Lan Bas Eickhout (GroenLinks) gọi đây là ‘greenwashing’ và gần đây nói ‘chúng ta có thể quên Hiệp định Paris’. Ủy viên về khí hậu Frans Timmermans từng nói về trợ cấp cho nhà máy điện hạt nhân mới rằng ‘theo ông thì không cần thiết’, mặc dù Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen lại ủng hộ.
Cơ hội để những người phản đối trong Hội đồng châu Âu tập hợp được đa số có điều kiện để thay đổi quan điểm của Ủy ban được cho là nhỏ theo những người trong cuộc. Cần 15 quốc gia thành viên đại diện cho 65% dân số châu Âu. Khả năng có đa số bác bỏ trong Nghị viện châu Âu có vẻ lớn hơn một chút.
Thỏa hiệp cho phép đầu tư mới vào các nhà máy điện khí đốt và hạt nhân dưới các điều kiện nghiêm ngặt hơn đôi khi được xem là một chiến thắng cho Tổng thống Pháp Macron. Ông đã ủng hộ điều này nhiều năm và đồng thời là Chủ tịch EU trong nửa năm tới.
Ngay vào cuối tuần vừa qua, tại Đức đã đóng cửa ba nhà máy điện hạt nhân. Nước này còn lại ba nhà máy và sẽ đóng cửa trong vòng một năm tới. Đức hoàn toàn ngừng sử dụng năng lượng hạt nhân để phát điện. Quyết định này được thông qua từ năm 2011. Nguyên nhân trực tiếp là vụ thảm họa hạt nhân tại Fukushima, Nhật Bản.
Tại Hà Lan, hiện tại nhà máy điện hạt nhân Borssele tại Zeeland là nhà máy duy nhất cung cấp điện. Nhà máy 485 megawatt này chiếm khoảng 3% điện năng cần thiết của đất nước. Đây là nhà máy cũ, được xây dựng từ năm 1973. Nhà máy điện hạt nhân Dodewaard là nhà máy hạt nhân đầu tiên của Hà Lan, ra đời năm 1969. Nhà máy này đã ngừng sản xuất điện vào năm 1997.