Cảnh sát tại Malta vừa bắt giữ thêm một nghi phạm bị tình nghi liên quan đến vụ đánh bom nữ nhà báo Daphne Caruana Galizia. Nghi phạm mới được cho là người đã kết nối kẻ ra lệnh sát hại với những người thực hiện vụ đánh bom, khiến nhà báo điều tra này thiệt mạng vào ngày 16 tháng 10 năm 2017.
Việc bắt giữ là bước tiến mới trong cuộc điều tra vụ giết người nữ nhà báo. Những kẻ thực hiện vụ đánh bom đã bị bắt giữ hơn một năm trước và đã bị buộc tội. Tuy nhiên, phiên tòa xét xử những thủ phạm này vẫn chưa bắt đầu, có thể do lo ngại sẽ lộ ra mối liên hệ giữa tội phạm có tổ chức, doanh nhân và các chính trị gia hàng đầu.
Nữ nhà báo đã tiết lộ một bê bối từ Hồ sơ Panama ngay trước khi bà bị sát hại. Bà cáo buộc các trợ lý của Thủ tướng Joseph Muscat sử dụng các công ty vỏ bọc nước ngoài. Vợ của Thủ tướng được cho là đã hưởng lợi từ việc sở hữu công ty Egrant tại Panama. Công ty này đã chuyển những khoản tiền lớn qua các giao dịch với một ngân hàng ở Azerbaijan.
Ngay sau vụ giết người, chính phủ đã công bố treo thưởng một triệu euro cho thông tin dẫn đến thủ phạm. Vụ giết người đã gây ra các cuộc biểu tình tại Malta, nơi những người biểu tình yêu cầu giải quyết nhanh vụ án và chấm dứt tham nhũng trong chính trị và các cơ quan chức năng.
Điều này ban đầu đã thúc đẩy một cuộc điều tra tại Malta, tiết lộ mối liên hệ chặt chẽ giữa các tội phạm lớn với chính trị gia và doanh nhân. Một báo cáo dài 1500 trang đã hoàn thành nhưng vẫn chưa được Bộ Tư pháp Malta công bố.
Tham nhũng và sự bao che trong hệ thống pháp luật của Malta cũng được phản ánh rõ qua một báo cáo công phẫn của nghị sĩ Hà Lan Pieter Omtzigt. Với vai trò báo cáo viên Hội đồng châu Âu, ông đã tiến hành nhiều tháng điều tra liên quan đến vụ giết người cùng những tiết lộ về rửa tiền tại Malta.
Theo báo cáo của Omtzigt công bố năm nay, những điểm yếu của Malta là nguồn gốc gây tổn hại cho toàn Liên minh châu Âu. Ai là công dân Malta cũng đồng thời là công dân EU. Hộ chiếu Malta giúp người sở hữu tự do di chuyển trong 26 nước thuộc vùng Schengen châu Âu, và các ngân hàng Malta có quyền truy cập hệ thống ngân hàng châu Âu. "Nếu Malta không thể hoặc không muốn khắc phục các điểm yếu, các tổ chức châu Âu phải can thiệp," ông Omtzigt nêu trong báo cáo.
Sau những chỉ trích từ châu Âu, Malta đã quyết định tiến hành một cuộc điều tra hoàn toàn độc lập mới. Phạm vi điều tra cũng được mở rộng. Cuộc điều tra ban đầu chỉ tập trung vào “cái chết” của nữ nhà báo, nhưng nhiệm vụ mới đã nhiều lần đề cập đến vụ giết người.
Các kết quả điều tra trước đây cũng sẽ được công khai và gia đình Daphne Caruana Galizia sẽ được phép đọc toàn bộ báo cáo. Hai trong ba thành viên của ủy ban điều tra đã được thay thế sau khi tham khảo ý kiến gia đình nhà báo bị sát hại, do họ không đồng ý với các bổ nhiệm trước đó.
Hiện tại, còn có sự liên hệ được đặt ra giữa vụ việc này với khoảng 20 vụ tấn công khác ở Malta trong 10 năm qua. Những vụ việc này cũng liên quan đến một số doanh nghiệp lớn và các chính khách (cựu) có uy tín.