Chủ tịch Ủy ban EU Ursula von der Leyen phải trình bày giải trình tại Nghị viện Châu Âu ở Strasbourg trong tuần này về quyết định phê duyệt lại gói phục hồi kinh tế cho Ba Lan. Bà cho rằng Liên minh Châu Âu có thể tiếp tục chi trả các khoản hỗ trợ cho Ba Lan sau khi nước này cam kết sẽ bãi bỏ Cơ quan kỷ luật gây tranh cãi dành cho thẩm phán.
Tuy nhiên, hai Phó Chủ tịch của Ủy ban (Frans Timmermans và Margrethe Verstaeger) hoàn toàn không đồng ý và đã bỏ phiếu phản đối. Ba Ủy viên khác (Johansson, Reynders và Jourová) không phản đối nhưng cũng cho biết không tán thành quyết định của Von der Leyen.
Tại Nghị viện Châu Âu, thậm chí còn có ý kiến đề xuất một quyết nghị phản đối. Đây là điều cực kỳ hiếm khi một Ủy viên thuộc phe chính trị này trong Nghị viện châu Âu (Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo) lại bị chỉ trích công khai bởi hai nhóm liên minh khác (Đảng Xã hội và Đảng Tự do).
Cách đây vài tháng, một cuộc chia rẽ công khai tương tự trong liên minh châu Âu từng xảy ra khi phe Dân chủ Cơ đốc giáo thúc đẩy nới lỏng các quy định về Khí hậu và Môi trường (Green Deal) trong chính sách nông nghiệp mới. Cuối cùng, các phe Tự do và Xã hội đồng ý mở rộng tạm thời rất hạn chế, chủ yếu do cuộc chiến ở Ukraine đe dọa xuất khẩu ngũ cốc toàn cầu.
Vấn đề ở Ba Lan liên quan đến các khoản thanh toán từ gói phục hồi kinh tế quy mô lớn do dịch corona trị giá 23,9 tỷ euro và thêm 11,5 tỷ euro vay ưu đãi. Gói hỗ trợ này đã được EU cam kết trước với Warsaw, nhưng bị Nghị viện châu Âu đóng băng vì chính phủ bảo thủ Ba Lan đã hạn chế nền tư pháp độc lập.
Một tòa kỷ luật được thành lập để bổ nhiệm các thẩm phán thân chính phủ. Điều này vi phạm luật pháp châu Âu. Warsaw gần đây đã phần nào rút lại quyết định này.
Kể từ khi chiến tranh Nga xâm lược Ukraine bùng phát, Ba Lan đã tiếp nhận hơn 3 triệu người tị nạn Ukraine. Chi phí này chỉ được một phần trang trải bởi các khoản trợ cấp mới của châu Âu, và Ba Lan hiện đang yêu cầu nhận tiền từ các quỹ hỗ trợ corona. Các ủy viên EU và nhiều nghị sĩ châu Âu cho rằng nguyên tắc nhà nước pháp quyền châu Âu không thể bị thương lượng và không muốn gộp hai vấn đề này lại với nhau.
Von der Leyen thừa nhận còn rất nhiều việc phải làm trước khi khoản thanh toán đầu tiên được thực hiện, bà nhấn mạnh điều này vào thứ Năm tại Warsaw, sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki.
Trước khi tiền được chuyển cho Ba Lan, 27 nước thành viên EU phải phê duyệt, nhưng dự kiến điều đó sẽ xảy ra. Trong những năm qua, các nhà lãnh đạo không sẵn sàng trừng phạt Ba Lan và Hungary về mặt tài chính (bằng cách ngừng các khoản trợ cấp hiện tại) nhưng không thể ngăn cản việc sử dụng các quỹ corona mới.
Nghị sĩ châu Âu Sophie in ’t Veld (D66) nói Von der Leyen đã mắc sai lầm lớn nhất trong sự nghiệp, gây hậu quả thảm khốc cho trật tự pháp lý châu Âu. “Bà ấy phát đi tín hiệu rằng nhà nước pháp quyền có thể được thương lượng, các quỹ có thể đổi lấy các giá trị. Từ nay, các phán quyết của Tòa án Công lý Châu Âu chỉ là những khuyến nghị không ràng buộc, không có hậu quả.”
“Lần nữa, Ủy ban châu Âu không làm điều họ phải làm: bảo vệ nhà nước pháp quyền. Thay vào đó, chính phủ Ba Lan được thưởng vì đã chặn các hồ sơ không liên quan và thực hiện vài thay đổi hình thức. Đây là một cú tát vào mặt những thẩm phán bị sa thải, cũng như phụ nữ, các nhà hoạt động và các nhóm thiểu số ở Ba Lan không còn được bảo vệ quyền lợi nữa,” nghị sĩ PvdA Thijs Reuten nhận định.