Chính phủ bảo thủ - dân tộc chủ nghĩa của Ba Lan và Hungary chống lại việc điều chỉnh luật và thủ tục của EU nhằm bắt buộc các quốc gia thành viên tuân thủ các quy tắc châu Âu về bảo vệ nhà nước pháp quyền. Tại một cuộc họp bộ trưởng ở Brussels, các quốc gia EU còn lại gồm 26 nước thể hiện sẵn sàng có hành động nghiêm ngặt hơn đối với các quốc gia thành viên từ chối tuân thủ.
Việc một số chính phủ chủ yếu bảo thủ hoặc dân túy ở Trung Âu không muốn hợp tác trong việc phân bổ và tiếp nhận người xin tị nạn và người tị nạn khiến nhiều nước EU rất bức xúc. Ngoài ra, còn tồn tại sự bất mãn kéo dài về các nước mà tư pháp không hoàn toàn độc lập (Ba Lan), nơi can thiệp nước ngoài bị coi là thù địch (Hungary), và nơi tham nhũng chưa được xử lý triệt để (Romania, Malta).
Trong những năm qua, Ủy ban châu Âu đã khởi động một thủ tục kỷ luật nghiêm ngặt (điều 7) chống lại Ba Lan và Hungary, nhưng đó là những thủ tục phức tạp và chậm chạp. Hơn nữa, biện pháp trừng phạt (tước quyền biểu quyết) ngay từ đầu đã là hình phạt nặng nhất và duy nhất.
Chính vì vậy, Ủy ban châu Âu vừa đề xuất liên kết việc thực hiện các thủ tục EU với các khoản trợ cấp hàng năm mà các quốc gia nhận được. Nếu các quốc gia từ chối tuân thủ thủ tục của EU, ví dụ trợ cấp nông nghiệp của nước đó có thể bị giữ lại. Tuy nhiên, vì quy định mới này cần phải được nhất trí, nên Ba Lan và Hungary đã có thể (tạm thời?) ngăn cản tại Brussels hôm qua.
Chính tuần trước Tòa án Công lý châu Âu một lần nữa đưa ra phán quyết chỉ trích về việc áp dụng luật kỷ luật gây tranh cãi đối với các thẩm phán Ba Lan. Tòa án đặt câu hỏi liệu Hội đồng kỷ luật được thành lập năm 2017 của Ba Lan có đủ độc lập hay không. Theo Ủy ban châu Âu, điều đó không đúng. Hội đồng kỷ luật Ba Lan (gồm các thẩm phán của Tòa án Tối cao) được đề cử bởi Hội đồng Tư pháp, thành viên của hội đồng này do các chính trị gia thuộc chính phủ PiS bảo thủ cánh hữu của Ba Lan bổ nhiệm.
Điều cốt yếu là hội đồng này phải đủ độc lập với chính phủ, quốc hội và tổng thống, theo các thẩm phán ở Luxembourg. Họ nhấn mạnh rằng không được có bất kỳ nghi ngờ nào về điều đó. Chính phủ Ba Lan từ lâu đã đang tiến hành loại bỏ những thẩm phán không vừa ý. Theo Ủy ban châu Âu, nhà nước pháp quyền bị suy yếu bởi sự can thiệp chính trị vào tư pháp. Tòa án EU đã ủng hộ Brussels trong nhiều phán quyết trước đây.