Hà Lan cần nhanh chóng sửa đổi các quy định khiến người dân khó chuyển tiền lương hưu ra nước ngoài hoặc mua các sản phẩm lương hưu từ nhà cung cấp nước ngoài. Ủy ban Châu Âu đe dọa sẽ đưa vụ việc ra Tòa án Công lý Châu Âu nếu luật pháp không được điều chỉnh trong vòng hai tháng.
Hệ thống lương hưu Hà Lan từng nhiều lần gây tranh cãi giữa EU và Hà Lan, đặc biệt vì hệ thống này không phù hợp với cách tiếp cận về lương hưu của EU ở nhiều điểm. Khác với các quốc gia EU khác, lương hưu ở Hà Lan không phải là một loại “an sinh xã hội” do chính phủ tổ chức, mà các quỹ hưu trí thuộc sở hữu của các chủ doanh nghiệp và công đoàn.
Ở Hà Lan, lương hưu không được chi trả từ ngân sách thuế (thu thập qua chính phủ), mà từ các khoản đóng góp do chủ sử dụng lao động trích từ tiền lương của người lao động. Vì vậy, tiền lương hưu ở Hà Lan không phải là “thuế hoặc trợ cấp xã hội” mà là “tiền lương được hoãn trả”.
Ở các quốc gia EU khác, mức thuế và khoản trợ cấp về lương hưu thường được các chính phủ qua các lần thay đổi hàng năm quyết định, dẫn đến tranh cãi hầu như năm nào cũng xảy ra về các khoản lương hưu như ở Pháp hay Hy Lạp. Ở Hà Lan, mức đóng góp và mức chi trả được chủ doanh nghiệp và công đoàn quyết định, tách biệt khỏi các quyết sách chính trị.
Theo Ủy ban Châu Âu, Hà Lan đang cản trở tự do lưu thông của công dân và người lao động, tự do thành lập doanh nghiệp, tự do cung cấp dịch vụ và tự do lưu chuyển vốn. Theo cách nhìn của EU, lương hưu chỉ là giao dịch tài chính nên phải có hiệu lực xuyên biên giới trên toàn Châu Âu.
Với cách tiếp cận thị trường tân tự do như vậy, người Hà Lan phải có quyền mua bảo hiểm hưu trí tại Pháp và ngược lại. Tuy nhiên, một công dân Pháp không thể trở thành thành viên quỹ lương hưu Hà Lan nếu chưa làm việc có lương tại một doanh nghiệp Hà Lan trong ngành đó. Tóm lại, Hà Lan được phép bảo vệ hệ thống lương hưu xã hội đến mức nào, hoặc làm sao để bên ngoài có tiếng nói trong hệ thống lương hưu của chúng ta?
Ủy ban Châu Âu từng cảnh báo chính phủ Hà Lan vấn đề này. Bộ Tài chính Hà Lan yêu cầu người lao động (hoặc cựu nhân viên) có bảo hiểm hưu trí chuyển sang quỹ nước ngoài phải cung cấp các đảm bảo (ngân hàng) do lo ngại xung đột thuế với hợp đồng lương hưu. Các nhà cung cấp bảo hiểm lương hưu nước ngoài cũng phải đáp ứng các điều kiện hạn chế họ tiếp cận thị trường Hà Lan, điều này khiến Brussels không hài lòng.
Chính phủ Rutte năm nay đã đạt thỏa thuận với các chủ doanh nghiệp, công đoàn và Hạ viện về cải cách sâu rộng hệ thống lương hưu. Trong cuộc thảo luận này, các chủ doanh nghiệp tập trung vào mức đóng góp, công đoàn quan tâm đến mức chi trả, còn chính phủ chủ yếu xem xét tính pháp lý và khả năng thực thi.
Trong vài tháng qua, Bộ trưởng Wouter Koolmees (Bộ Lao động và An sinh Xã hội) cảm nhận được sức ép từ EU: hệ thống lương hưu mới của Hà Lan phải phù hợp với quy định EU. Thậm chí đã có những trao đổi về một “liên hiệp chuyển giao” trong đó tất cả các quỹ lương hưu tích lũy ở các quốc gia EU gộp lại làm một và tất cả khoản lương hưu được trả từ chung một quỹ đó.
Dù có nguy cơ bị cắt giảm, hệ thống lương hưu Hà Lan gần đây lại được công nhận là hệ thống tốt nhất thế giới. Công ty tư vấn Mercer xếp Hà Lan đứng đầu bảng chỉ số Lương hưu toàn cầu (Global Pensions Index) như năm trước. Một trong các nhà nghiên cứu cho biết dù nhiều người Hà Lan phàn nàn về sự không chắc chắn trong việc nhận lương hưu nhưng qua những khảo sát này, chúng ta thấy được Hà Lan đang có hệ thống rất tốt trên thế giới.
Năm 2017, Đan Mạch từng được xếp hạng cao hơn chút ít. Hiện Đan Mạch đứng thứ hai và là quốc gia duy nhất sau Hà Lan được đánh giá mức “A” về độ ổn định tài chính mà hệ thống lương hưu cung cấp sau khi nghỉ hưu. Úc đứng vị trí thứ ba, tiếp theo là các quốc gia Bắc Âu như Phần Lan, Thụy Điển và Na Uy.
Hệ thống lương hưu Hà Lan đạt điểm cao về tính đủ đầy, bền vững và minh bạch. Tổng điểm đạt 81/100, tăng 0,7 điểm so với năm ngoái. Tuy nhiên còn cần cải thiện khoản nợ của các hộ gia đình, vốn ở mức tương đối cao. Tại Đan Mạch cũng ghi nhận các hộ gia đình có khoản nợ tương đối lớn, chủ yếu là nợ thế chấp.