Liên minh châu Âu phải huy động mọi nguồn lực tài chính cho việc phục hồi y tế, xã hội và kinh tế sau đại dịch corona. Không chỉ vì sự đoàn kết với các nước láng giềng bị ảnh hưởng nặng nề, mà còn bởi vì chúng ta nợ thế hệ tương lai”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Ursula von der Leyen nhấn mạnh.
Ủy ban châu Âu đã trình bày kế hoạch ngân sách điều chỉnh nhiều năm, sau khi trước đó Pháp và Đức cùng với nhóm “bốn nước keo kiệt” đưa ra các đề xuất đối nghịch. Đề xuất do Ủy ban châu Âu hiện trình bày không chỉ bao gồm một số thỏa hiệp tại những điểm gây tranh cãi, mà còn đề xuất một số "giải pháp mới". Tuy nhiên, những điểm mới này cũng tạo ra những khó khăn mới mà 27 quốc gia EU vẫn chưa đạt được đồng thuận.
Ngân sách nhiều năm 2021 – 2027 do von der Leyen đề xuất sẽ tiêu tốn khoảng 1,85 nghìn tỷ euro (1850 tỷ euro) mỗi năm. Trong đó, 750 tỷ euro sẽ được vay trên thị trường tài chính để xây dựng kế hoạch phục hồi sau dịch corona, gồm 500 tỷ cho các khoản trợ cấp cho các quốc gia và 250 tỷ cho các khoản vay doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là EU sẽ quản lý quỹ này, các yêu cầu và kế hoạch cụ thể sẽ phải được nộp, và tất cả các bộ trưởng Tài chính sẽ giám sát việc chi tiêu.
Ở phía nguồn thu, Ủy ban châu Âu cố gắng giải quyết hai vấn đề cùng lúc. Nhiều quốc gia EU phản đối một “liên minh chuyển giao” trong đó các nước mạnh và giàu phải góp tiền cho các khoản vay và thâm hụt của những nước yếu hơn. Họ cũng phản đối tăng đóng góp hàng năm cho EU.
Ủy ban châu Âu hiện đề xuất áp dụng các loại thuế châu Âu mới, chẳng hạn thuế cho chai nhựa dùng một lần, thuế lợi nhuận trên internet, thuế doanh thu dành cho các tập đoàn đa quốc gia và thuế môi trường đối với hàng nhập khẩu ô nhiễm. Những "nguồn thu mới" này là mong muốn lâu đời của EU nhưng cho đến nay luôn bị các bộ trưởng và nhà lãnh đạo các nước chặn lại. Họ ngăn cản EU tự thu thuế; họ muốn nguồn tài chính EU phải đi qua quyền kiểm soát của 27 quốc gia thành viên.
Nếu các nước EU tiếp tục phản đối nguồn thu riêng của EU, thì sau năm 2025 họ sẽ phải tự trả hóa đơn cuối cùng cho quỹ phục hồi corona và không được phàn nàn về việc tăng đóng góp hàng năm – đó là lý luận cơ bản. Đề xuất hiện tại cũng bao gồm nhiều thỏa hiệp mà một số người phản đối lại đồng ý, trong khi một số người ủng hộ lại phản đối.
Trong kế hoạch nhiều năm cũng có những chính sách mới được đưa vào, như Chính sách Khí hậu và Thỏa thuận Xanh. Do đó ngân sách cũng có nhiều sự điều chỉnh (các khoản trợ cấp cũ bị loại bỏ để dùng ngân sách đó làm các chương trình mới).
Ví dụ, ngân sách cho Nông nghiệp được bổ sung thêm hàng chục tỷ euro, bao gồm tăng trồng rừng, đa dạng sinh học, phát triển vùng nông thôn và chính sách an ninh lương thực "từ nông dân tới bàn ăn" mới. Bên cạnh đó, khoản trợ cấp nông nghiệp truyền thống bị cắt giảm khoảng 10% và chuyển một phần từ các công ty nông nghiệp lớn sang các doanh nghiệp nông hộ nhỏ.
Hơn nữa, đóng góp bắt buộc của 27 quốc gia EU cho Brussels sẽ tăng lên. Tuy nhiên, mức giảm trừ hàng năm dành cho các nước trả ròng như Hà Lan, Áo, Thụy Điển, Đan Mạch và Đức có thể vẫn được giữ nguyên trong thời gian tới. Đây được xem như một “mồi nhử” cho những người hay phàn nàn, theo nhận xét bên lề. Đối với Hà Lan, mức giảm trừ này khoảng 1 tỷ euro mỗi năm.
Chủ tịch EU Charles Michel muốn “đặt cược tất cả” để đạt được thỏa thuận về kế hoạch phục hồi châu Âu trong vài tháng tới. Ông dự kiến sẽ đưa vấn đề ra thảo luận trong một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp với 27 nhà lãnh đạo trong ba tuần tới. Do tình hình dịch corona, vẫn chưa chắc liệu các nhà lãnh đạo có thể trực tiếp tới Brussels tham dự một cuộc họp thực sự hay không. Theo các nhà ngoại giao, tiếp xúc trực tiếp là điều không thể thiếu trong các thương lượng nhạy cảm.
Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte dự đoán sẽ còn mất một thời gian dài để quyết định về quỹ phục hồi EU. "Chúng ta sẽ tiếp tục tranh luận tại châu Âu, điều đó sẽ mất thời gian thực sự." Ông tin rằng sẽ không có quyết định nào được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh EU vào tháng Sáu. Trong trường hợp đó, quyết định chỉ có thể được thông qua vào tháng Bảy, dưới sự chủ trì của Đức.
Rutte chưa muốn bình luận nội dung cụ thể về gói đề xuất. Ở hầu hết các thủ đô khác trong EU, phản ứng đều là thông cảm, không bác bỏ và đồng tình. Rutte nhấn mạnh ông muốn giữ vững “các nguyên tắc” mà Hà Lan cùng với Đan Mạch, Thụy Điển và Áo đã đưa ra trên văn bản.
Tuy nhiên, có vẻ như Áo đã đồng ý với mô hình “một phần trợ cấp, một phần cho vay”. Các nhà ngoại giao ở Brussels dự đoán Đan Mạch và Thụy Điển – hai nước vẫn dùng tiền tệ riêng và không thuộc khu vực đồng euro – sẽ không muốn tiếp tục được ưu đãi đặc biệt trong EU nữa. Nếu vậy, có nguy cơ Hà Lan sẽ trở thành quốc gia duy nhất phản đối…