Ενώ οι παραδοσιακοί προορισμοί για την εξαγωγή αποβλήτων, όπως η Κίνα, κλείνουν τις πόρτες τους στα απόβλητα από χώρες της ΕΕ, οι πλουσιότερες δυτικές χώρες της ΕΕ στρέφουν το βλέμμα τους στις ανατολικές. Το αποτέλεσμα είναι μια τεράστια αύξηση της ρύπανσης και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται αυτή τη στιγμή, στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, την αναθεώρηση της νομοθεσίας για τις μεταφορές αποβλήτων, η οποία χρονολογείται από το 2006. Η αναθεώρηση στοχεύει στο να καταστήσει ευκολότερη την ανακύκλωση εντός της ΕΕ και να μειώσει τις μεταφορές αποβλήτων προς χώρες εκτός ΕΕ.
Οι ειδικοί φοβούνται ότι ο αυστηρότερος έλεγχος στις μεταφορές προς παραλήπτες εκτός ΕΕ μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των μεταφορών αποβλήτων προς άλλα κράτη μέλη εντός της ΕΕ.
«Η ΕΕ παράγει πάρα πολλά απόβλητα και δεν μπορεί να τα διαχειριστεί. Γι' αυτό τα απόβλητα αυτά αποστέλλονται σε χώρες με χαμηλότερους μισθούς και πιο χαλαρή περιβαλλοντική προστασία, όπως η Τουρκία, η Μαλαισία ή η Ινδονησία», δήλωσε ο Pierre Condamine από το Zero Waste Europe στο Emerging Europe.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΕ εξήγαγε μόνο το 2019 1,5 εκατομμύρια τόνους πλαστικών αποβλήτων, κυρίως προς την Τουρκία, τη Μαλαισία, την Ινδονησία, το Βιετνάμ, την Ινδία και την Κίνα. Όμως, καθώς αυτή η εξαγωγή πλέον περιορίζεται, υπάρχει ανησυχία ότι τα απόβλητα θα διοχετευθούν σε χώρες με χαμηλότερους μισθούς όπως η Πολωνία, η Βουλγαρία ή η Ρουμανία. Ροές αποβλήτων που προηγουμένως κατευθύνονταν στη ΝΑ Ασία, πηγαίνουν τώρα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Από φέτος ισχύουν τρεις νέοι περιορισμοί στην εξαγωγή αποβλήτων εκτός ΕΕ, κυρίως για ορισμένους τύπους πλαστικού. Κατά συνέπεια, αρκετά μέλη της ΕΕ στην περιοχή της ΚΑΕ έχουν δεχθεί αύξηση στις εισαγωγές απορριμμάτων.
Παρόλο που τεχνικά αυτό είναι νόμιμο, έχει αποδειχθεί ότι οι μεταφορές με ετικέτα «ανακυκλώσιμο υλικό» περιέχουν στην πραγματικότητα μη επαναχρησιμοποιήσιμα απόβλητα – μια υπηρεσία για την οποία μερικές επιχειρήσεις είναι διατεθειμένες να πληρώσουν αδρά και μερικές φορές συνεργάζονται με οργανωμένες ομάδες εγκλήματος.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη Ρουμανία. Η αστυνομία των συνόρων στην λιμάνι της κοντά στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας, Κοστάντζα, βρήκε τον Απρίλιο πολλά κοντέινερ φορτωμένα με παράνομα εισαχθέντα απόβλητα. Τα έγγραφα αποστολής ανέφεραν ότι περιείχαν μόνο ανακυκλώσιμο πλαστικό, όμως βρέθηκαν επίσης ξύλο, μέταλλο και επικίνδυνα απόβλητα, όπως μπαταρίες. Τα κοντέινερ είχαν στοιβαχθεί στη Γερμανία από μια βελγική εταιρεία.
Παρομοίως, η Πολωνία, που μετά την Τουρκία και τη Μαλαισία είναι η τρίτη στη σειρά χώρα που λαμβάνει τη μεγαλύτερη ποσότητα αποβλήτων από το Ηνωμένο Βασίλειο, έχει επίσης υποστεί αύξηση των μεταφορών από την ΕΕ.
Ενώ η Αυστρία, η Γερμανία και η Ιταλία κατηγορούνται πως δεν κάνουν αρκετά για να σταματήσουν την παράνομη εξαγωγή στην Πολωνία, η Γερμανία ήταν το 2019 η πηγή του 70% των αποβλήτων που κατέληξαν στην Πολωνία.
Επίσης, το 2019, η αστυνομία σε Κρακοβία, Κατοβίτσε και Τσεστοχόβα συνέλαβε 15 άτομα που κατηγορήθηκαν ότι αποτελούσαν μέρος της «μαφίας των αποβλήτων», αφού βρέθηκαν 2.452 τόνοι παράνομα αποθηκευμένων αποβλήτων μέσα και γύρω από τις τρεις πόλεις. Είχαν χρεώσει δύο εκατομμύρια ευρώ για τις υπηρεσίες τους, αποδεικνύοντας πόσο κερδοφόρα μπορεί να είναι η βιομηχανία των αποβλήτων.