Η Ευρωπαϊκή Ένωση υστερεί σε σχεδόν όλους τους στόχους του δικού της προγράμματος περιβαλλοντικής δράσης έως το 2030. Η ετήσια ανασκόπηση που επιβεβαιώνει αυτή την υστέρηση συμπίπτει με τα πρόσφατα ανακοινωθέντα σχέδια που αποσκοπούν στην περαιτέρω χαλάρωση των υφιστάμενων κανόνων. Αυτό αυξάνει τον φόβο ότι το χάσμα ανάμεσα στις φιλοδοξίες και την πραγματικότητα θα μεγαλώσει ακόμα περισσότερο.
Οι νέες προτάσεις Omnibus σημαίνουν ότι πολλοί ευρωπαϊκοί περιβαλλοντικοί νόμοι της προηγούμενης Ευρωπαϊκής Επιτροπής (VDL-1) θα αποδυναμωθούν. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι οι αλλαγές της Επιτροπής VDL-2 υπερβαίνουν τις τεχνικές διορθώσεις και αγγίζουν άμεσα την προστασία της φύσης, της υγείας και του περιβάλλοντος διαβίωσης.
Πολλοί φορείς προειδοποιούν ότι σημαντικοί νόμοι για τη φύση θα βρεθούν υπό πίεση. Οι κανόνες που προστατεύουν τα οικοσυστήματα και την ποιότητα του νερού μπορεί να αποδυναμωθούν μόλις ανοίξουν ξανά για αναθεώρηση.
Το πακέτο ανοίγει πρότυπα που είχαν ήδη θεσπιστεί για τη βιομηχανία, τη γεωργία και τα απόβλητα. Ένα εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι οι μεγάλες κτηνοτροφικές μονάδες θα έχουν λιγότερες υποχρεώσεις για αναφορά στη χρήση ενέργειας και νερού. Επίσης, καταργείται η υποχρέωση να αξιολογούνται εναλλακτικές λύσεις στη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων. Οι επικριτές χαρακτηρίζουν αυτό βήμα προς τα πίσω που διατηρεί τη ρύπανση.
Επίσης, η γεωργική πολιτική προχωρά περαιτέρω. Η πίεση στις υφιστάμενες συμφωνίες για τη χρήση λιπασμάτων, τις προστατευόμενες περιοχές φύσης και την ποιότητα του νερού αυξάνεται. Ταυτόχρονα, προειδοποιείται ότι οι αγρότες παραμένουν εξαρτημένοι από ξεκάθαρους κανόνες και ότι οι χαλαρώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε ανισότητες μεταξύ των περιοχών.
Ο Ολλανδός ευρωβουλευτής Bas Eickhout (GroenLinks/PvdA) αποκαλεί αυτή την κίνηση «ένα τελείως λάθος μήνυμα προς τις μεγαλύτερες αγροτικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη, αλλά και άδικο για τους αγρότες που είναι καλόπιστοι: ρυπαίνετε ελεύθερα, εμείς δεν θα σας ελέγξουμε».
Ένας συχνά εκφραζόμενος προβληματισμός είναι ότι μόλις οι νόμοι ανοίγουν προς αναθεώρηση, η τελική αλλαγή επεμβαίνει βαθύτερα απ’ ό,τι αρχικά είχε σχεδιαστεί. Σύμφωνα με τους αντιπάλους, αυτό δημιουργεί χώρο για περαιτέρω πιέσεις με στόχο την αποδυνάμωση των υφιστάμενων κανόνων, με αποτέλεσμα να μπορεί να διαβρωθεί η βάση της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής.
Το πακέτο Omnibus δεν είναι μεμονωμένο. Προγενέστερα, έγιναν χαλαρώσεις και αναβολές σε σχέδια που αφορούν τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων σχετικά με τη βιωσιμότητα και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Μαζί σχηματίζουν μια πορεία όπου οι περιβαλλοντικοί κανόνες προσαρμόζονται ή περιορίζονται πιο γρήγορα, ενώ ταυτόχρονα οι αναφορές δείχνουν ότι η ΕΕ δεν πετυχαίνει τους στόχους της.
Οι νέοι νόμοι τώρα προωθούνται προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις χώρες της ΕΕ. Ο Eickhout φοβάται ότι η διαδικασία θα είναι παρόμοια με προηγούμενα omnibus: το Βρυξέλλες προτείνουν περιορισμένες αλλαγές, αλλά το βαθιά ριζωμένο μίσος των δεξιών πολιτικών της ΕΕ για την πολιτική κλίματος και το Green Deal ανοίγει το δρόμο για «νόμους-σφύρες» που αποδυναμώνουν την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική προστασία.