Frambjóðendateymarnir EVP, S&D, Renew og Græningjar hafa sameiginlega sent bréf til forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Ursula von der Leyen. Þar krefjast þeir verulegra breytinga á drögum að fjögurra ára fjárlögum ESB fyrir 2028–2034; annars verða þeir að stöðva tillöguna á næstu allsherjarþingi í nóvember eða desember.
Í miðju mótmælunum þeirra er áætlun um að sameina núverandi styrkjaúrræði ESB í svokölluð þjóðar- og svæðissamstarfsáætlunarkerfi (þjóðarhólf þ.e.ungal). Þetta myndi leiða til stórs þjóðlegs sjóðs fyrir hvert ESB-ríki, þar sem styrkir til landbúnaðar, byggðastefnu, sjávarútvegs og félagslegra málefna ættu að safnast saman.
Framkvæmdastjórnin og þingið hafa til 12. nóvember til að ná málamiðlun. Á þeim degi er gert ráð fyrir að þingmenn samþykki ályktun þar sem hluti af sjö ára fjárlagafrumvarpinu verður formlega hafnað nema kröfum þeirra verði mætt.
Evrópska framkvæmdastjórnin hefur tilkynnt um verulega stefnumótun til að losa fjármuni fyrir meiri Evrópska varnariðnað og fyrir nútímavæðingu og útbreiðslu evrópska hagkerfisins. Brussel vill geta staðið sterkari á eigin fótum, aðskilin frá Bandaríkjunum og Kína.
Heildarfjárhæð fyrirlagðs ESB-fjögurra ára fjárlaga er um 2 billjón evra – um 700 milljarðar evra meira en núverandi fjárlög. Þrátt fyrir þessa aukningu er skert töluvert á byggðastefnu, þar sem fjárlaganum til landbúnaðar minnkar úr 387 í 295,7 milljarða evra.
Landbúnaðarsjóðurinn verður sameinaður með svæðisbundnum samheldnissjóði, sem þá munu ekki lengur vera undir eftirliti Evrópuþings, heldur þjóðríkisstjórna.
Aðallega bændasamtök óttast að þjóðríkisstjórnir fái þar með aukna stjórn á landbúnaðargreiðslum, sem myndi leiða til molun evrópskrar landbúnaðarstefnu og að bændur í mismunandi löndum þyrftu að starfa undir misjöfnum skilyrðum. Bréfið lýsir þessari endurnationaliseringu sameiginlegrar landbúnaðarstefnu (GLB) sem hættu á óréttlátu samkeppnisumhverfi innan evrópska landbúnaðarmarkaðarins.
Fjórir miðjuflokkar krefjast þess að GLB haldist sjálfstæð stefnumiðun með eigin fjárveitingar og skýrar evrópskar reglur. Það er þó spurning hvort Brussel vilji algerlega láta af fyrirhugaðri endurskoðun á greiðslum til landbúnaðar, sér í lagi þar sem flest ESB-ríki hafa samþykkt umskiptingu í fjögurra ára fjárlögum MFK.
Fjórir flokkar, sem til samans eiga 454 af 720 sætum í Evrópuþinginu, vara auk þess við lýðræðishöggi. Að þeirra mati er Evrópuþingið útilokað frá því að samþykkja þjóðarætlun og þegar tekin eru ákvarðanir um endurdreifingu landbúnaðargreiðslna.
Í tæknilegum skilningi fer ágreiningurinn enn að hluta til fyrir aftan tjöldin, en næstu viku geta fjórir 'ríkjandi' flokkar í Strassborg tekið endanlega afstöðu. Með ógnum um að stöðva frumvarpið setja stjórnarsamsteypuflokkarnir Evrópuþingið undir mikinn þrýsting.
Fjárlaganefndarmaður Piotr Serafin hefur gefið í skyn að framkvæmdastjórnin sé reiðubúin til málamiðlunar, „ef það er löglega framkvæmanlegt“. Hann vísar þar til þess að ESB-ríkin hafa á ríkisstjórnarstigi þegar samþykkt flutning landbúnaðargreiðslna til varnariðnaðar. Margir ráðherrar telja einnig þessa þróun jákvæða þar sem Cohesion-sjóðirnir muni verða undir auknu sjálfræði þeirra.