Frá upphafi stríðsins hefur Brussel veitt Úkraínu tímabundin viðskiptahagræði. Þau hafa gert það mögulegt að úkraínsk vara, sér í lagi landbúnaðarvörur, geti verið fluttar til ESB án tolla eða kvóta. Þetta hagræði hefur nú verið endurskoðað tvisvar, meðal annars eftir mótmæli evrópskra bænda og stjórnmálamanna í landamærasveitum. Samningaviðræður um nýjan samning ganga seint.
Þýska framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði fram tillögu síðasta mánuð um að halda áfram frjálsum viðskiptum að hluta, en þá með nýjum takmörkunum á viðkvæmum vörum eins og sykur, kjúkling og kornvörum. Evrópuþingið er nú að ræða þessa tillögu en hefur ekki tekið endanlega afstöðu. Nokkur ESB-lönd óttast að eigin bændur tapist á ódýrri innflutningi frá Úkraínu.
Samtímis eykst þrýstingur frá landbúnaðargeiranum. Ný gögn sýna að Úkraína varð árið 2024 þriðji stærsti útflutningsaðilinn á landbúnaðarvörum til ESB. Evrópski landbúnaðarráðherrann Hansen hvetur til takmörkunar núverandi undanþága. Hann segir að það sé ósanngjarnt gagnvart evrópskum bændum að halda þessari stöðu áfram.
Úkraínski forsetinn Volodymyr Zelensky óskar hins vegar eftir meiri stuðningi frá Evrópu. Hann undirstrikaði í vikunni að fjárfestingar í innviðum og landbúnaði í Úkraínu hjálpa ekki aðeins landinu hans heldur stuðla einnig að matvælaöryggi í Evrópu. Að hans sögn er þéttari efnahagsleg samvinna nauðsynleg fyrir endurbyggingu Úkraínu.
Einnig er gagnrýni frá úkraínsku þjóðþinginu gagnvart plánum ESB. Fulltrúar lýsa þessum aðgerðum sem „pólitísku merki“ um að draga úr evrópskri þátttöku í Úkraínu. Þeir telja að áframhaldandi viðskiptahagræði séu mikilvægur siðferðislegur og efnahagslegur stuðningur á stríðstíma og að takmörkun þess sé varfærni.
Krefjandi tímasetningin nálgast. Núverandi undanþágur renna út 5. júní og samkvæmt reglum ESB má ekki framlengja þær aftur. Því þurfa báðir aðilar að ná nýjum samningi innan sex vikna. Ef það tekst ekki munu viðskiptasamböndin falla aftur til stöðu fyrir stríðið, með mun hærri innflutningstollum og strangari reglum.
Þessi tímapressa er sérstaklega viðkvæm þar sem viðskipti eru mikilvægt atriði í víðara aðildarferli Úkraínu að Evrópusambandinu. Bæði í Brussel og Kænugarði er lögð áhersla á að efnahagslegt samþætting sé nauðsynleg til að gera aðild Úkraínu mögulega. Óheppni í viðskiptasamningi gæti því haft víðtækari pólitíska afleiðingu.