Með skýru tillögu til níu ESB-ríkja vill Evrópusambandið setja punkt fyrir þróun sem hefur haldið áfram frá flóttamannakreppunni árið 2015.
Þýskaland, Frakkland, Holland, Austurríki, Danmörk, Ítalía, Slóvenía, Svíþjóð og Noregur hafa á undanförnum árum aftur komið á landamæravörslu innan Schengen-svæðisins, þar sem frjálst flæði fólks er ein af helstu grunnstoðum.
Aðeins tímabundið
Samkvæmt reglum ESB mega ríkin taka upp tímabundnar landamæravörslur þegar alvarleg ógn steðjar að almannaöryggi eða innanríkisöryggi. Þessi aðgerð er ætlað að vera undantekning og þarf reglulega að endurskoða rökstuðning. Í praktík hafa þó sum lönd endurnýjað þetta í mörg ár, sem hefur gert tímabundnar leiðbeiningar nánast að varanlegu ástandi.
Promotion
Brussel telur að nú sé ekki lengur nægjanleg ástæða fyrir þessu. Sambandsstjórn bendir á að nýr evrópskur samningur um hæli og flutninga komi fljótlega í fulla virkni. Hann mun tryggja strangari eftirlit með ytri landamærum ESB og betri samvinnu ríkja við að stýra flóttamannaflæðinu. Því til viðbótar hefur fjöldi ólöglegra landamærabrota við ytri landamæri lækkað gríðarlega nú í ár að mati sambandsins.
Það má líka öðruvísi
Brussel segir einnig að nú séu til betri kostir. Aðildarríkin geta nýtt sér markvissa löggæslu, farsímatækni til auðkenningar og aðra vöktun sem hefur minni áhrif á frjálst flæði einstaklinga innan Evrópu. Ef upp kemur alvarlegt neyðarástand er líka enn mögulegt að framkvæma tímabundna vöktun.
Sambandsstjórn leggur áherslu á að núverandi landamæravörslur hafi ekki aðeins takmarkaðan árangur heldur valdi einnig neikvæðum áhrifum fyrir íbúa landamærasvæða. Fólk sem fer daglega yfir landamæri vegna vinnu, menntunar eða innkaupa upplifir tafir og biðraðir. Í mörgum landamærasveitum hefur þetta valdið aukinni ergelsi og efnahagslegu tjóni á undanförnum árum.
Takmarkaður árangur
Fyrir Holland skiptir það einnig máli að rannsóknir sýna að landamæravörslur hafa mjög takmarkaða áherslu á að minnka flóttamannastraum. Hollenska ríkisstjórnin hafði þegar tilkynnt að hún hygðist leggja niður núverandi vöktun um lok september 2026. Brussel lítur á það sem skref í rétta átt.
Lagalega er líka þrýstingur á að frekar sé ekki framlengt landamæravöktun. Evrópudómstóll hefur áður komist að þeirri niðurstöðu að ríki geti ekki endalaust notað sömu rök til að framlengja tímabundnar aðgerðir. Samkvæmt sambandsstjórn hefur þörfin fyrir langvarandi innri landamæravörslu minnkað enn frekar með innleiðingu nýrra evrópskra reglna um flutninga.