Mótmælin í Íran brutust út síðustu vikuna árið 2025, eftir að reiði vegna erfiðra efnahagsaðstæðna blossaði víða. Það sem byrjaði sem félags- og efnahagslegt mótmæli, breyttist á nokkrum dögum í opið uppreisn gegn trúarleiðtogum landsins.
Evrópskir sendiherrar og stjórnmálamenn brugðust við með hörðum orðum gagnvart ofbeldi á mótmælendum. Þeir sögðu að friðsamleg tjáning óánægju væri réttur og að of mikið ofbeldi gegn mótmælendum væri óásættanlegt.
Formaður Evrópuþingsins, Roberta Metsola, tók margsinnis undir stuðning við mótmælendur. Hún lofaði „djarfa íranska þjóð“ og sagði að ríki ESB hlustaði á þeirra raddir. Samkvæmt henni væri ljóst að breytingar væru á ferð í Íran.
Yfirlýsingar Metsolu leiddu til diplómatskra togstreitu við sendiráð Írans hjá Evrópusambandinu. Frá Tæran var stuðningur hennar við mótmælin kallaður afskipti, sem hún síðan varaði opinberlega við og benti á pólitísk frelsi í Evrópu.
Aðrir evrópskir stjórnmálamenn sameinuðust gagnrýni. Þýskur utanríkisráðherra lagði áherslu á að ofbeldi á friðsömum mótmælendum væri óréttlætanlegt og hvatti írönsk yfirvöld til að fara eftir alþjóðlegum skuldbindingum sínum.
Utanríkisráðgjafi Kaja Kallas sagði að myndir frá Íran sýndu óhóflega og harðneskjulega viðbrögð öryggisþjónustunnar. Hún sagði að allt ofbeldi gegn friðsömum mótmælendum væri óásættanlegt og tengdi það við takmörkun á interneti og fjarskiptum.
Í mörgum fréttum kemur fram að dauðsfall og fjöldi handtaka eru til staðar. Á sama tíma er bent á að tölur séu mismunandi og ekki óháð staðfestar. Það er þó ljóst að kúgun og ofbeldi eru endurtekin atriði á meðan óróinn stendur yfir.
Fyrir utan stuðning heyrist gagnrýni á hófsemd innan Evrópu. Sumir stjórnmálamenn telja að diplómatísk þögn dugi ekki lengur og leggja áherslu á harðari aðgerðir gegn íranska stjórninni. Til dæmis talaði framkvæmdastjóri Evrópusambandsins, Ursula von der Leyen, varla um málið á viku sinni í Mið-Austurlöndum.
Það sem vantar er samræmd og einróma evrópsk viðbrögð. Ekki hafa allir leiðtogar tjáð sig opinberlega þrátt fyrir áframhaldandi óróa. Því er enn óljóst hversu langt Evrópa er tilbúin að ganga í viðbrögðum sínum gagnvart atburðum í Íran. Það gæti þó orðið ljóst í vikunni 19. janúar, þegar Evrópuþingið fundar í Strassborg.