Ný rannsókn frá Evrópuendurskoðunardeildinni (ERK) sýnir að undanfarið hafa fleiri og fleiri stjórnvöld (ríkis-, svæðis- og sveitarstjórnir) beint haft samband við tiltekna birgja til að úthluta verkefnum sínum.
Endurbæturnar árið 2014 og lagfæring árið 2017 hafa að mestu skilað engum framförum. Bæði þeir sem leggja tilboð og stjórnvöld telja ferlana flókna miðað við sveigjanlegri útboð í einkageiranum. Hlutfall opinberra verkefna sem veitt var smá- og meðalstórum fyrirtækjum jókst heldur ekki.
Þrjár helstu vísbendingar um samkeppni í opinberum útboðum – útboð með einum tilboðsaðila, samningar án útboðs og fjöldi tilboðsgjafa – hafa verið ófullnægjandi í flestum aðildarríkjum. Árið 2021 voru næstum helmingur allra samninga veittir í ferlum með aðeins einum tilboðsgjafa.
Promotion
Samningar án útboðs eru samkvæmt endurskoðendum Evrópuendurskoðunardeildarinnar einungis leyfðir undir mjög sérstökum kringumstæðum; þeir hamla samkeppni og ættu að vera undantekning. Í staðinn jukust þeir nánast í öllum aðildarríkjum og námu um 16% alls útboðsferla sem skráð voru árið 2021.
Auk þess hefur fjöldi opinberra verkefna með einum tilboðsgjöfa næstum tvöfaldast í allri ESB síðan 2011. Fjöldi fyrirtækja sem leggja inn tilboð hefur næstum helmingast, úr um sex í þrjú fyrirtæki í hverju ferli.
„Á síðastliðnum tíu árum hefur ESB ekki tekist að auka samkeppni um opinber verkefni. Því miður erum við nú að horfa á tapað áratug,“ segir Helga Berger, ERK-meðlimur sem ber ábyrgð á endurskoðuninni. Evrópuendurskoðunardeildin telur að framkvæmdastjórn ESB þurfi að koma með aðgerðaáætlun til að gera opinber verkefni eftirsóknarverðari fyrir fyrirtæki.