Í miðpunkti gagnrýninnar er nýja lagalega og fjárhagslega uppbyggingin á sameiginlegri landbúnaðarstefnu (GLB). Í fyrsta skipti síðan 1962 verði enginn sérstakur landbúnaðarsjóður lengur til. Í staðinn verður landbúnaðarféð fellt undir víðtækan sjóð sem er hluti af margra ára fjárlögum 2028–2034.
Þessi sjóður, um 865 milljarðar evra að stærð, á að sameina ýmis ESB-stefnuforrit í þjóðarlegar áætlanir eftir einstökum ESB-ríkjum. Samkvæmt Ríkisendurskoðun eykur þetta óvissu fyrir landbúnaðinn. Heildarfjárhagsáætlun er nefnilega ekki endanlega ákveðin fyrr en þjóðarlegar áætlanir hvers lands hafa verið samþykktar og staðfestar af Brussel.
Fyrir landbúnaðinn er bókaður niðurskurður upp á tug milljarða evra vegna þess að ESB hyggst næstu ár losa mikinn aukafjármagn til styrkingar Evrópubúskapar og varnarmála. Enn fremur eru tugir milljarða í landbúnaði haldnir „í vara“. ESB-ríkin eru beðin um að hækka framlög sín til landbúnaðar en greinarinnar er einfaldlega sagt að bíða og sjá hvort þau geri það.
Önnur mikilvæg áhyggjuefni snýr að aukinni sveigjanleika ESB-ríkja í vali og útfærslu þjóðarlegra áætlana. Þó sérsniðnar lausnir geti haft kosti, varar ERK við að þetta gæti skert sameiginlegan karakter landbúnaðarstefnunnar og valdið samkeppnisróti milli ESB-ríkja.
Þessi aukna sjálfstjórn ESB-ríkjanna í landbúnaðarmálum var hafin fyrir nokkrum árum með innleiðingu svokallaðra þjóðarlegra stefnumótunarplan, að hluta til vegna þrýstings bændahópa og samtaka þeirra sem mótmæltu of mikilli valdníðslu Brussel.
Ekki er heldur ljóst hvaða aðgerðir skulu byggjast á raunverulegri framleiðslu og hvaða aðgerðir skulu rekja til reiknilíkana eða fræðilegra markmiða. Ríkisendurskoðun krefst þess að ábyrgðarskylda og rekjanleiki styrkja ESB til endaþega séu tryggð í öllum tilvikum. Á síðustu árum hefur komið fram í mörgum ESB-ríkjum að farið er með evrópsk landbúnaðarsamfélög á óheiðarlegan hátt og framin svik.
Framkvæmdastjórnin ver tillögur sínar og heldur því fram að nýja kerfið sé ætlað til að létta stjórnunarbyrði af bændum og hraða fjárhagsstuðningi við þá. Á næsta ári mun þróunin verða sú að viðræður Brüssels um nýja landbúnaðarstefnu fara fram samhliða samningaviðræðum um ný fjárlög margra ára.