Europejskie subsydia rolnicze: nie czy, ale ile zostanie zaoszczędzone

Unia Europejska przeznacza obecnie rocznie 58 miliardów euro na subsydia dla rolnictwa. Wydatki te stanowią około jednej trzeciej wszystkich wydatków UE. Od lat decydenci unijni z zazdrością patrzą na łatwość, z jaką co roku miliardy trafiają do Wspólnej Polityki Rolnej (WPR/CAP). Doniesienia o nadużyciach i oszustwach odgrywają teraz ważną rolę w nadchodzących dyskusjach na temat gruntownej rewizji funduszy rolnych.

Subsydia rolnicze w większości krajów Europy Środkowej i Wschodniej trafiają w ręce samosłużących się polityków, kosztem rolników, którzy widzą znikanie swoich ziem. The New York Times niedawno zbadał, jak działa system unijnych subsydiów, a flamandzka gazeta De Morgen sporządziła poniższą specyfikację sposobu, w jaki w Węgrzech klika przyjaciół premiera Viktora Orbána zagarnęła unijne miliony.

Jak działa węgierski premier Orbán? Aby zakwalifikować się do unijnych subsydiów, potrzebna jest ziemia. Dlatego Orbán sprzedał tysiące hektarów państwowej ziemi najbliższym współpracownikom, rodzinie i przyjaciołom. Jeden z jego przyjaciół z młodości stał się w ten sposób jednym z najbogatszych ludzi na Węgrzech. Mimo że subsydia rolne są przeznaczone dla małych rolników, badania pokazują, że 80 procent pieniędzy trafia do 20 procent właścicieli ziemskich. Rolnicy krytykujący system są systematycznie pozbawiani subsydiów i poddawani audytom lub dziwnym kontrolom środowiskowym. Takie zastraszanie przypomina czasy komunizmu.

W 2010 roku Orbán ponownie kandydował na stanowisko premiera, mając nadzieję na zdobycie głosów rolników dzięki koalicji z liderem rolników Angyanem. Jego plan powiódł się i uczynił Angyana sekretarzem stanu ds. rozwoju obszarów wiejskich.

Orbán dzierżawił duże obszary ziemi politycznym sojusznikom, ponieważ unijne subsydia są przyznawane na podstawie wielkości działki. Rząd Orbána zaczął w 2011 roku wydzierżawiać grunty publiczne. Mimo że deklarowano, że mogą je otrzymać tylko lokalni rolnicy, ziemie trafiały do zwolenników Orbána, którzy płacili za nie niskie czynsze.

W 2015 roku Orbán posunął się nawet dalej, sprzedając setki tysięcy hektarów państwowej ziemi politycznym sojusznikom i członkom rodziny. W ten sposób umocnił swoją władzę na wsi. Nabywcy mogą liczyć na miliony w formie subsydiów rolniczych. W związku z niezadowoleniem z tej polityki sekretarz stanu zrezygnował, a obecnie sprzeciwia się Orbánowi.

Unia Europejska woli nie mieszać się w delikatne kwestie polityki wewnętrznej i zwykle ufa wybranym politykom narodowym. W praktyce Europa po prostu nie dysponuje narzędziami pozwalającymi na interwencję w takich sytuacjach. W 2015 roku Parlament Europejski, po otrzymaniu ostrzeżenia o praktykach w Europie Wschodniej, zamówił raport w Transnational Institute w Amsterdamie, który koncentruje się na grabieży ziemi i kontrowersyjnych umowach. Raport ten ujawnił częściowo te same problemy, które teraz pokazuje śledztwo The New York Times.

Europejska Komisja podjęła działania po opublikowaniu tego śledztwa, deklarując zero tolerancji dla nadużyć w subsydiach rolniczych i przeprowadzając audyty. W raporcie rocznym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego za 2018 rok odnotowano 2,4-procentowy odsetek błędów w wydatkach unijnych na rolnictwo i obszary wiejskie. W przypadku bezpośrednich płatności dla rolników nie stwierdzono żadnych błędów.

Obecnie państwa członkowskie oraz Parlament Europejski negocjują budżet do 2027 roku. W tym kontekście Komisja Europejska zaproponowała ściślejsze powiązanie wypłaty funduszy z dobrym zarządzaniem i przestrzeganiem praworządności. Komisja pokłada też duże nadzieje w nowo powołanym europejskim prokuratorze publicznym, który od przyszłego roku będzie mógł samodzielnie ścigać i stawiać przed sądem osoby fałszujące unijne fundusze.

W obliczu koniecznych znacznych oszczędności w nadchodzących latach (ze względu na Brexit lub pożądaną nową politykę) oraz tego, że głowy państw i ministrowie pragną co najwyżej utrzymać swoje coroczne składki na obecnym poziomie, już nie chodzi o to, czy rolnicze subsydia zostaną ograniczone, lecz o to, jak bardzo zostaną cięte.