Unia Europejska i Kanada chcą zacieśnić swoją współpracę gospodarczą, aby zmniejszyć zależność od Stanów Zjednoczonych. Jednak propozycja przewodniczącej Komisji Ursuli von der Leyen nadania Kanadzie specjalnego statusu w UE jest blokowana przez rządy europejskie.
Mniej USA
Premier Kanady Mark Carney poszukuje bliższych więzi gospodarczych i politycznych z Europą z powodu nałożonych amerykańskich ceł importowych oraz pogorszenia stosunków z Waszyngtonem. Ponadto prezydent Donald Trump groził zatrzymaniem handlu z Europą na różnych płaszczyznach, jeśli uzna zbliżenie Kanady za wrogi krok.
Przede wszystkim Niemcy sprzeciwili się propozycji von der Leyen, aby Kanada została pierwszym "członkiem stowarzyszonym" UE. Również Francja, Włochy i inne kraje UE zgłosiły zastrzeżenia. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz nalegał na usunięcie tego określenia z wspólnej deklaracji szczytu UE-Kanada w Montrealu.
Niejednoznaczne prawa
Zastrzeżenia koncentrują się przede wszystkim na braku podstawy prawnej. Traktaty europejskie nie przewidują członkostwa stowarzyszonego. Kilka rządów uważa również, że von der Leyen nie przeprowadziła wystarczających konsultacji, a pozostaje niejasne, jakie prawa i obowiązki Kanada uzyskałaby z tym statusem.
Dyplomaci europejscy obawiają się również, że nadanie Kanadzie specjalnego statusu mogłoby wywołać oczekiwania wśród innych krajów dążących do bliższych więzi z UE. Termin "członkostwo stowarzyszone" był wcześniej używany w odniesieniu do Ukrainy, jako możliwa faza pośrednia przed pełnym członkostwem w UE. Dla Kanady takie same określenie mogłoby mieć zupełnie inne znaczenie.
Sojusz
Pomimo zastrzeżeń von der Leyen podczas swojego przyjazdu do Montrealu w środę nadal mówiła o Kanadzie jako przyszłym członku stowarzyszonym. Carney bagatelizował różnice zdań. Według niego nie chodzi o nazwy czy określenia, lecz o konkretne korzyści, jakie bliższa współpraca przyniesie kanadyjskiemu społeczeństwu.
Oryginalne sformułowanie zostało już usunięte z projektu deklaracji. Zamiast tego Kanada i UE mówią o "Sojuszu na Przyszłość" i coraz ściślejszej współpracy bez pełnego członkostwa. Obie strony zamierzają dalej rozwijać jej szczegóły przed następnym szczytem w 2027 roku.
Cyfryzacja i gaz
Podczas dwudniowego spotkania w Montrealu Carney, von der Leyen oraz przewodniczący Rady Europejskiej António Costa omawiają rozszerzenie współpracy w obszarze handlu, obrony, energii, bezpieczeństwa i technologii. Na agendzie znajdują się także sztuczna inteligencja i dostawy kluczowych surowców.
Konkretnym elementem jest nowa umowa dotycząca handlu cyfrowego, która ma ułatwić elektroniczne umowy, wymianę danych i transakcje transgraniczne. Ponadto Kanada i Europa rozważają rozszerzenie handlu minerałami krytycznymi oraz możliwość eksportu większej ilości kanadyjskiego skroplonego gazu ziemnego do Europy.
