Od początku wojny ukraińskie tereny rolnicze zostały poważnie zniszczone przez bomby, miny i zanieczyszczenia chemiczne. Według Wageningen University & Research (WUR) duże obszary gleby stały się nieużyteczne dla produkcji rolniczej. Skala zniszczeń jest tak duża, że potrzebne będą szeroko zakrojone projekty naprawcze zaraz po zakończeniu działań wojennych.
Według szacunków przedstawionych przez badaczy z Wageningen koszty oczyszczania skażonych gruntów rolnych wyniosą dziesiątki miliardów euro. Nie chodzi tu tylko o fizyczne usunięcie min i materiałów wybuchowych, ale także o chemiczne oczyszczanie w celu przywrócenia bezpieczeństwa żywnościowego.
Ponad rok temu Ukraina otworzyła rynek gruntów rolnych, które wcześniej były własnością państwa i dużych spółdzielni. Z najnowszych ukraińskich danych wynika, że faktycznie sprzedano zaledwie trzy procent dostępnych gruntów rolnych. Wielu ukraińskich rolników pozostaje ostrożnych, częściowo z powodu niepewnej sytuacji w kraju.
Rząd ukraiński stara się przyspieszyć proces sprzedaży, upraszczając przepisy dotyczące sprzedaży i podziału gruntów rolnych. Między innymi działki są dzielone, a państwowe grunty udostępniane na długoterminowy najem. Mimo to liczba transakcji pozostaje ograniczona, prawdopodobnie też z powodu wykorzystania przez wielu rolników (jeśli w ogóle posiadali) rezerw finansowych na inne, ściśle niezbędne potrzeby.
Jednocześnie Ukraina prowadzi intensywne negocjacje z Unią Europejską na temat przyszłego członkostwa, w perspektywie krótkoterminowej lub długofalowej. W takim przypadku sektor rolny musi spełniać rozbudowane kryteria UE dotyczące zrównoważonego rozwoju, dobrostanu zwierząt i bezpieczeństwa żywnościowego. Komisja Europejska niedawno stwierdziła, że Ukraina robi zaskakująco szybkie postępy w różnych aspektach procesu akcesyjnego.
Dodatkowo trwają pilne konsultacje na temat relacji handlowych między Ukrainą a UE. W czerwcu wygasają obecne tymczasowe ułatwienia handlowe. Jeśli nie zostaną zawarte nowe porozumienia, wrócą stare kwoty i taryfy handlowe sprzed 2022 roku, które były dla Ukrainy znacznie mniej korzystne.
Komisja Europejska obiecała zaoferować lepsze warunki handlowe niż przed wojną. Nowa umowa miałaby dać ukraińskim produktom rolnym większy dostęp do rynku europejskiego pod warunkiem spełnienia standardów UE dla importowanych produktów. Negocjacje w tej sprawie nadal trwają.