Według dyplomatów decyzja Rady Europy o utworzeniu trybunału to ważny krok, ponieważ Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze nie ma obecnie kompetencji do ścigania Rosji bez zgody Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Rada Europy, zrzeszająca 46 europejskich państw członkowskich, jednogłośnie zgodziła się na powołanie tego trybunału. Organizacja ta jest odrębna od Unii Europejskiej, ale z nią ściśle współpracuje i postrzega utworzenie trybunału jako kluczowy krok w utrzymaniu międzynarodowego porządku prawnego.
Według źródeł unijnych, prace przygotowawcze posuwają się naprzód w znacznym stopniu. Tworzona jest struktura prawna, która ma zapobiec możliwości sięgania przez rosyjskich przywódców po immunitet. Jednocześnie zbierane są dowody we współpracy z ukraińskimi władzami, organizacjami praw człowieka oraz niezależnymi badaczami.
Komisarz UE ds. Sprawiedliwości Didier Reynders podkreślił niedawno, że Unia Europejska zapewnia wsparcie prawne i finansowe, aby umożliwić funkcjonowanie trybunału. Obejmuje to między innymi finansowanie zespołów badawczych oraz gromadzenie materiałów dowodowych, które będą mogły być wykorzystane w przyszłych procesach.
Chociaż na arenie międzynarodowej istnieje szerokie poparcie dla śledztwa i osądzenia Putina, kwestia wykonalności projektu pozostaje przedmiotem dyskusji. Rosja już zapowiedziała, że nie uznaje legitymacji takiego trybunału i postrzega plany jako politycznie motywowany atak. Niektóre kraje obawiają się, że powołanie specjalnego trybunału może zaostrzyć napięcia dyplomatyczne.
Mimo przeszkód geopolitycznych UE przyjęła te działania z uznaniem. Josep Borrell, szef unijnej dyplomacji, zaznaczył, że ważne jest, aby Rosja poniosła odpowiedzialność za swoje czyny.
Europejska komisarz ds. energii Kadri Simson Kallas, zdecydowana zwolenniczka ostrych sankcji wobec Rosji, oświadczyła, że sprawiedliwość jest nieunikniona. „To tylko kwestia czasu, aż winni zostaną osądzeni. Ten trybunał zapewni, że okrucieństwa na Ukrainie nie pozostaną bezkarne,” powiedziała Kallas.
Nadchodzące miesiące będą kluczowe dla dalszego rozwijania aspektów prawnych i praktycznych. Szacuje się, że trybunał będzie w pełni funkcjonował w ciągu 2025 roku.