Avrupa Birliği tek kullanımlık plastiklere karşı politikasında yeni bir aşamaya odaklanıyor. Öncelik geri dönüşümün teşvik edilmesi ve döngüsel ekonomiyi destekleyecek kuralların uyarlanmasıdır. Aynı zamanda Fransa, alternatiflerin henüz yetersiz olması nedeniyle ülke çapındaki plastik tek kullanımlık bardak yasağını erteleme yolunu seçti.
AB içinde tek kullanımlık plastiklerle mücadele uzun yıllardır çevre gündeminin üst sıralarında yer alıyor. Tek kullanımlık plastikler için hazırlanan yönerge, Avrupa sahillerinde en sık bulunan on ürün grubuna odaklanıyor. Bunlar deniz atıklarının en büyük kısmını oluşturuyor. Bardaklar ve içecek ambalajları da özellikle bu yaklaşımın kapsamına giriyor.
Mevcut AB yönergesi çeşitli önlemleri birleştiriyor. Sürdürülebilir alternatiflerin yaygın olduğu durumlarda bazı ürünlerin piyasaya sunulması yasaklanıyor. Diğer ürünlerde ise kullanım azaltılmaya çalışılıyor ve tek kullanımlık ambalaj üreticileri toplama ve atık yönetimine kısmen sorumlu tutuluyor (=katkı ödemeleri yapıyorlar).
Önemli maddelerden birini plastik şişeler oluşturuyor. AB ülkeleri yüksek toplama oranlarına ulaşmalı ve üreticiler minimum oranda geri dönüştürülmüş plastik kullanmak zorunda. PET şişeler için bu oran yüzde 25 iken, 2030 yılına kadar tüm plastik içecek şişelerinde yüzde 30’a çıkarılacak.
Bu bağlamda Avrupa Komisyonu, geri dönüştürülmüş plastikle ilgili kuralları genişleten bir öneri sundu. Öneride kimyasal geri dönüşümle işlenen plastiklerin toplama oranlarına dahil edilmesine izin verilmesi de yer aldı. Komisyon bu adımın yatırım teşvik edeceğini ve şirketlere daha fazla hukuki güvence sunacağını belirtti.
Komisyona göre Avrupa geri dönüşüm sektörü kapasite kullanımda düşük verimlilik ve finansal sorunlar nedeniyle baskı altında. Yeni teknolojilerin kabulüyle yeniden kullanım kapasitesini artırmayı ve döngüsel ekonomiye geçişi hızlandırmayı hedefliyor. Daha önce benzer bir öneri destek görmemişti, bu nedenle şimdi revize edildi.
Eleştirmenler bu yönde şüpheleri olduğunu belirtiyor. Kimyasal geri dönüşümün genellikle atık ve yeni plastik karışımı ile yapıldığına dikkat çekiyorlar; bu nedenle ürünlerde geri dönüştürülmüş plastik oranı gerçekte olduğundan daha yüksek görünebilir. Bu durumu potansiyel greenwashing (yeşil boyama) olarak nitelendiriyorlar.
Bu arada Fransa’da paralel bir tartışma yaşanıyor. Paris yönetimi, plastik tek kullanımlık bardak yasağını dört yıl erteleyerek 2030’a aldı. Yetkililere göre yapılan son değerlendirme, plastiklerin genel kullanımda bardaklardan tamamen çıkarılmasının teknik olarak henüz mümkün olmadığını gösterdi.
AB kuralları, plastik ambalajların (bardaklar, şişeler vb.) gereksiz kullanımına vergi koyuyor. Fransa’nın bardak yasağını ertelemesi, bu AB vergisinin Fransız endüstrisine yansıtılmaması, bunun yerine Paris’in doğrudan Brüksel’e ödeme yapmaya devam etmesi anlamına geliyor.