Çin gibi geleneksel atık ihracatı destinasyonları AB ülkelerinden gelen atıklara kapılarını kapatırken, daha zengin batı AB ülkeleri doğudakilere yöneliyor. Sonuç olarak Orta ve Doğu Avrupa'da kirlilik ve çevre bozulmasında büyük bir artış yaşanıyor.
Avrupa Komisyonu, Yeşil Anlaşma kapsamında 2006'dan kalma atık taşımacılığı düzenlemelerini gözden geçiriyor. Gözden geçirme, AB içinde geri dönüşümü kolaylaştırmayı ve atıkların AB dışındaki ülkelere taşınmasını azaltmayı hedefliyor.
Uzmanlar, AB dışındaki alıcı ülkelere yönelik kontrollerin sıkılaştırılmasının atık taşımacılığının AB içindeki diğer üye ülkelere artmasına yol açabileceğinden endişe ediyor.
Zero Waste Europe'dan Pierre Condamine, Emerging Europe'a verdiği demeçte, “AB çok fazla atık üretiyor ve bunlarla başa çıkamıyor. Bu nedenle atıklar, daha düşük ücretlerin ve daha zayıf çevre korumasının olduğu Türkiye, Malezya veya Endonezya gibi ülkelere gönderiliyor,” dedi.
Avrupa Komisyonu'nun verilerine göre AB, yalnızca 2019 yılında 1,5 milyon ton plastik atık ihraç etti ve bunların çoğunluğu Türkiye, Malezya, Endonezya, Vietnam, Hindistan ve Çin'e gitti. Ancak bu ihracat sınırlandığı için, atıkların Polonya, Bulgaristan veya Romanya gibi daha düşük ücretli ülkelere akacağı endişesi var. Daha önce Güneydoğu Asya'ya giden atık akışları şimdi Orta ve Doğu Avrupa'ya yöneliyor.
Bu yıldan itibaren, özellikle bazı plastik türleri için AB dışına atık ihracatına üç yeni kısıtlama getirildi. Bunun sonucu olarak, birçok Orta ve Doğu Avrupa ülkesinde çöplerin ithalatında artış yaşandı.
Bu teknik olarak yasal olsa da, 'geri dönüştürülebilir malzeme' etiketiyle taşınan gönderilerin aslında yeniden kullanılmayan atıklar içerdiği ortaya çıktı – bazı şirketlerin bu hizmet için yüksek ücretler ödemeye istekli olduğu ve zaman zaman organize suç gruplarıyla işbirliği yaptığı biliniyor.
Sorun Romanya'da özellikle ciddi. Nisan ayında Karadeniz kıyısındaki Romanya liman kenti Constantza'da sınır polisi, yasa dışı ithal edilmiş atık yüklü birkaç konteyner buldu. Gönderi belgelerinde sadece geri dönüştürülebilir plastik olduğu yazıyordu ancak konteynerlerde ayrıca odun, metal ve piller gibi tehlikeli atıklar da vardı. Konteynerler Almanya'da bir Belçika şirketi tarafından yığıldığı ortaya çıktı.
Benzer şekilde, Türkiye ve Malezya'dan sonra İngiltere'den en çok atık alan üçüncü ülke olan Polonya da AB içinden yapılan taşımaların artmasından olumsuz etkilendi.
Avusturya, Almanya ve İtalya, Polonya'ya yasa dışı ihracata karşı yeterince önlem almamakla suçlanırken, Almanya 2019 yılında Polonya'ya giden atıkların yüzde 70'inin kaynağıydı.
2019 yılında Krakow, Katowice ve Çenstohova'da polis, üç şehir çevresinde ve içinde 2.452 ton yasa dışı depolanmış atık bulunmasının ardından “atık mafyasının” parçası olmakla suçlanan 15 kişiyi tutukladı. Bu kişiler hizmetleri için iki milyon euro talep etmişti; bu da atık endüstrisinin ne kadar kazançlı olabileceğini gösteriyor.