Avrupa Birliği bugüne kadar tarımı desteklemek için yılda 58 milyar avro ayırıyor. Bu harcamalar, AB’nin toplam harcamalarının yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Yıllardır AB politika yapıcıları, Ortak Tarım Politikası’na (OTP/CAP) her yıl milyarlarca avronun ne kadar kolay harcandığını kıskanarak izliyorlar. Dolandırıcılık ve kötüye kullanım haberleri şimdi tarım fonlarının köklü bir şekilde gözden geçirilmesine dair yaklaşan tartışmalarda önemli bir rol oynayacak.
Tarım sübvansiyonları, çoğu Orta ve Doğu Avrupa ülkesinde çiftçinin zararına, kendine hizmet eden politikacıların eline geçiyor; bunun sonucunda çiftçi toprağını kaybediyor. The New York Times, yakın zamanda AB sübvansiyon sisteminin nasıl işlediğini inceledi ve Flaman gazetesi De Morgen, Macaristan’da Başbakan Viktor Orbán çevresindeki yakın çevrenin AB milyonlarını nasıl kendine çektiğine dair aşağıdaki ayrıntılı raporu hazırladı.
Macaristan Başbakanı Orbán nasıl çalışıyor? Avrupa sübvansiyonlarına hak kazanmak için toprağa ihtiyacınız var. Bu yüzden Orbán, devlet arazilerinden binlerce hektarı yakın çalışanlarına, ailesine ve dostlarına sattı. Gençlik arkadaşlarından biri böylece Macaristan’ın en zengin kişilerinden biri oldu. Tarım sübvansiyonları küçük çiftçiler için tasarlanmışken, araştırmalar paranın yüzde 80’inin arazi sahiplerinin yüzde 20’sinin eline geçtiğini gösteriyor. Sisteme eleştiri getiren çiftçiler ise sistematik olarak sübvansiyonlardan mahrum kalıyor ve denetim ya da garip çevre incelemelerine maruz kalıyorlar. Bu tür yıldırmalar nedeniyle komünist dönem çok uzak görünmüyor.
2010 yılında Orbán yeniden başbakanlık için aday oldu ve çiftçi lideri Angyan ile kurduğu koalisyonla çiftçilerin oylarını alma umudunu taşıyordu. Amacına büyük ölçüde ulaştı ve Angyan’ı Kırsal Kalkınma Devlet Sekreteri yaptı.
Orbán, büyük parselleri siyasi müttefiklerine kiraya verdi çünkü AB sübvansiyonlarının dağıtımı parsel büyüklüğüne göre yapılıyor. Orbán hükümeti 2011’de kamu arazilerini kiraya vermeye başladı. Yalnızca yerel çiftçilerin başvurabileceği söylense de araziler Orbán’ın yandaşlarına verildi ve onlar çok düşük kira ödediler.
2015 yılında Orbán daha da ileri giderek yüz binlerce hektar devlet arazisini siyasi müttefiklerine ve aile üyelerine sattı. Böylece Orbán, kırsal alandaki gücünü pekiştirdi. Bu alıcılar da milyonlarca tarım sübvansiyonu almaya devam ediyor. Bu politikaya duyulan memnuniyetsizlik nedeniyle devlet sekreteri istifa etti ve artık Orbán’a karşı tavır aldı.
Avrupa Birliği en çok ülke içi politikaya müdahale etmeyi sevmiyor ve genellikle seçilmiş ulusal politikacılara güveniyor. Ancak gerçekte Avrupa böyle durumlara müdahale edecek araçlara sahip değil. 2015’te Avrupa Parlamentosu, Doğu Avrupa’daki uygulamalar hakkında bir uyarı sonrası Amsterdam’daki Transnational Institute’a arazi gaspı ve şüpheli anlaşmalar üzerine bir rapor sipariş etti. Bu rapor The New York Times’ın araştırmasında ortaya çıkan önemli sorunları da gözler önüne serdi.
Avrupa Komisyonu, araştırma sonrası tarım sübvansiyonlarında dolandırıcılığa tolerans göstermediğini duyurdu ve denetimler uyguluyor. 2018 Avrupa Sayıştayı yıllık raporunda ise tarım ve kırsal alan için kullanılan Avrupa fonlarındaki hata oranının %2,4 olduğu yer alıyor. Doğrudan çiftçilere yapılan ödemelerde ise hata oranı tespit edilmedi.
Üye devletler ve Avrupa Parlamentosu şu anda 2027’ye kadar olan harcamalar üzerinde müzakere ediyor. Bu çerçevede Avrupa Komisyonu, fon ödemelerinin daha sıkı bir şekilde iyi yönetime ve hukukun üstünlüğüne bağlanmasını önerdi. Komisyon ayrıca, gelecek yıldan itibaren AB fonlarıyla yapılan usulsüzlüklerin soruşturulması ve mahkemeye taşınması görevini üstlenecek yeni Avrupa savcısından da çok şey bekliyor.
Önümüzdeki yıllarda (İngilizlerin ayrılması ya da istenen yeni politika nedeniyle) önemli kesintiler yapılması gerekirken ve devlet başkanları ile bakanlar yıllık katkılarını en fazla mevcut seviyede tutmak isterken, artık tarım sübvansiyonlarında kesinti yapılıp yapılmayacağı değil, ne kadar kesinti yapılacağı sorusu ön planda.