Trong khi các điểm đến truyền thống để xuất khẩu rác như Trung Quốc đóng cửa đối với rác thải từ các nước EU, các nước giàu hơn ở phía Tây EU đang hướng về phía Đông. Kết quả là sự gia tăng đáng kể ô nhiễm và sự suy thoái môi trường ở Trung và Đông Âu.
Ủy ban châu Âu hiện đang, như một phần của Thỏa thuận Xanh, xem xét lại quy định về vận chuyển rác thải, vốn được ban hành từ năm 2006. Việc xem xét này nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho tái chế trong EU và giảm vận chuyển rác thải ra ngoài các nước EU.
Các chuyên gia lo ngại rằng việc kiểm soát chặt chẽ hơn với các chuyến vận chuyển đến các nước ngoài EU có thể khiến vận chuyển rác thải tăng lên giữa các quốc gia thành viên trong EU.
"EU tạo ra quá nhiều rác thải và không thể xử lý hết. Vì vậy, rác thải này được chuyển đến các nước có lương thấp hơn và bảo vệ môi trường yếu hơn, như Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia hoặc Indonesia," Pierre Condamine của Zero Waste Europe cho biết với Emerging Europe.
Theo Ủy ban châu Âu, chỉ riêng năm 2019, EU đã xuất khẩu 1,5 triệu tấn rác thải nhựa, chủ yếu đến Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia, Indonesia, Việt Nam, Ấn Độ và Trung Quốc. Nhưng khi hạn chế xuất khẩu này được áp dụng, người ta lo ngại rác thải sẽ chảy sang các nước có mức lương thấp hơn như Ba Lan, Bulgaria hoặc Romania. Các luồng rác trước kia gửi đến Đông Nam Á giờ sẽ chuyển hướng sang Trung và Đông Âu.
Kể từ năm nay, có ba hạn chế mới về xuất khẩu rác ra ngoài EU, đặc biệt là đối với một số loại nhựa. Do đó, một số quốc gia trong khu vực Trung và Đông Âu đã chứng kiến sự gia tăng nhập khẩu rác thải.
Mặc dù kỹ thuật là hợp pháp, nhưng đã phát hiện các chuyến vận chuyển dán nhãn "vật liệu tái chế" vẫn chứa rác không thể tái sử dụng – dịch vụ mà một số công ty sẵn sàng chi trả nhiều tiền và thậm chí hợp tác với các tổ chức tội phạm có tổ chức.
Vấn đề đặc biệt gay gắt tại Romania. Cảnh sát biên giới tại thành phố cảng Constanţa của Romania (bên bờ Biển Đen) đã phát hiện vào tháng 4 một số container chứa rác nhập khẩu trái phép. Hồ sơ lô hàng chỉ ghi chứa nhựa có thể tái chế, nhưng thực tế lại gồm cả gỗ, kim loại và chất thải nguy hiểm như pin. Các container này được xếp tại Đức bởi một công ty Bỉ.
Tương tự, Ba Lan, sau Thổ Nhĩ Kỳ và Malaysia, đã trở thành nước nhận rác thải lớn thứ ba từ Vương quốc Anh, cũng chịu áp lực từ sự gia tăng vận chuyển rác trong EU.
Trong khi Áo, Đức và Ý bị cáo buộc không làm đủ để ngăn việc xuất khẩu trái phép sang Ba Lan, thì năm 2019, Đức đã là nguồn gốc của 70% lượng rác thải vận chuyển đến Ba Lan.
Cũng trong năm 2019, cảnh sát ở Krakau, Katowice và Czestochowa đã bắt giữ 15 người bị cáo buộc là thành viên của "băng nhóm rác thải", sau khi phát hiện 2.452 tấn rác thải được lưu giữ trái phép trong và quanh ba thành phố này. Họ đã thu phí hai triệu euro cho dịch vụ của mình, cho thấy ngành công nghiệp xử lý rác có thể đem lại lợi nhuận lớn như thế nào.