Liên minh châu Âu và Canada muốn tăng cường hợp tác kinh tế nhằm giảm sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Tuy nhiên, đề xuất của Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen về việc trao cho Canada tình trạng đặc biệt trong EU đang bị các chính phủ châu Âu ngăn chặn.
Giảm sự phụ thuộc vào Mỹ
Thủ tướng Canada Mark Carney tìm kiếm sự gắn kết kinh tế và chính trị chặt chẽ hơn với châu Âu do các mức thuế nhập khẩu do Mỹ áp đặt và quan hệ không tốt với Washington. Tổng thống Donald Trump còn đe dọa sẽ ngừng quan hệ thương mại với châu Âu trên nhiều lĩnh vực nếu coi việc tiếp cận với Canada là hành động thù địch.
Đặc biệt, Đức phản đối đề xuất của bà Von der Leyen muốn biến Canada thành 'thành viên liên kết' đầu tiên của EU. Pháp, Ý cùng một số quốc gia EU khác cũng phản đối. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã thúc giục xóa bỏ thuật ngữ này trong tuyên bố chung tại hội nghị thượng đỉnh EU-Canada ở Montreal.
Quyền lợi mơ hồ
Các phản đối chủ yếu tập trung vào việc thiếu một cơ sở pháp lý rõ ràng. Các hiệp ước châu Âu không công nhận tư cách thành viên liên kết. Nhiều chính phủ cũng cho rằng bà Von der Leyen chưa tham vấn đủ và quyền lợi cũng như nghĩa vụ của Canada với tư cách này vẫn chưa rõ ràng.
Các nhà ngoại giao châu Âu cũng lo ngại tình trạng đặc biệt cho Canada có thể tạo ra kỳ vọng ở những nước khác đang theo đuổi quan hệ chặt chẽ hơn với EU. Thuật ngữ 'thành viên liên kết' trước đây từng được dùng với Ukraine như một bước trung gian để trở thành thành viên đầy đủ của EU. Với Canada, từ ngữ này sẽ mang một ý nghĩa rất khác.
Liên minh
Bất chấp các ý kiến phản đối, ngày thứ Tư khi đến Montreal, bà Von der Leyen vẫn nói về Canada như một thành viên liên kết trong tương lai. Carney giảm nhẹ sự khác biệt ý kiến này. Ông cho rằng đây không phải vấn đề tên gọi mà là lợi ích thiết thực mà hợp tác chặt chẽ hơn sẽ mang lại cho người dân Canada.
Phần nguyên bản trong dự thảo tuyên bố đã được loại bỏ. Thay vào đó, Canada và EU nói về một “Liên minh vì Tương lai” và hợp tác ngày càng chặt chẽ mà không có tư cách thành viên đầy đủ. Hai bên sẽ tiếp tục làm rõ nội dung cụ thể trong quá trình chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh tiếp theo vào năm 2027.
Kỹ thuật số và khí đốt
Trong cuộc họp kéo dài hai ngày tại Montreal, Carney, Von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa thảo luận về mở rộng hợp tác trong thương mại, quốc phòng, năng lượng, an ninh và công nghệ. Trí tuệ nhân tạo và cung ứng các nguyên liệu quan trọng cũng nằm trong chương trình nghị sự.
Một nội dung cụ thể là thỏa thuận mới về thương mại kỹ thuật số, nhằm tạo thuận lợi cho hợp đồng điện tử, trao đổi dữ liệu và giao dịch vượt biên giới. Ngoài ra, Canada và châu Âu đang xem xét mở rộng thương mại các khoáng sản quan trọng và khả năng xuất khẩu nhiều khí thiên nhiên hóa lỏng của Canada sang châu Âu hơn.
