Chủ tịch EU Charles Michel đã triệu tập các nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo chính phủ của 27 nước thành viên EU cho một cuộc họp thượng đỉnh bổ sung vào ngày 20 tháng 2 nhằm phá vỡ tình trạng bế tắc chính trị về việc tài trợ cho EU.
Ông Michel cho biết đã đến lúc phải đạt được thỏa thuận cấp cao nhất về khung tài chính đa niên cho giai đoạn 2021 – 2027. Đây là nhiệm kỳ chính phủ của Ủy ban châu Âu mới được bổ nhiệm vào năm ngoái.
Trong nhiều tháng qua, các nước EU đã đàm phán với Ủy ban Von der Leyen và Nghị viện châu Âu về ngân sách đa niên mới nhưng chưa có kết quả đáng kể. Sau khi Anh rút khỏi EU, ngân sách thiếu hụt khoảng 12 tỷ euro mỗi năm. Các nước EU còn lại sẽ phải phân chia phần đóng góp của Anh bị mất này với nhau.
Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu đang đứng trước những sự thay đổi lớn trong chi tiêu, đặc biệt là do Thỏa thuận Xanh (Green Deal), kế hoạch đạt trung hòa khí hậu vào năm 2050. Hơn nữa, Ủy ban châu Âu và Nghị viện châu Âu đã đưa ra các mong muốn và kế hoạch mới cho những năm tới, cũng đòi hỏi thêm chi tiêu.
Lý tưởng là ngân sách đa niên mới đã được xử lý xong vào cuối năm ngoái bởi Ủy ban châu Âu trước đây do ông Jüncker đứng đầu. Khi đó đã rõ ràng rằng có những vấn đề tài chính lớn đang chờ đợi, không chỉ liên quan đến số tiền mà còn về thời gian. Ủy ban châu Âu cần khoảng một năm để soạn thảo các luật nhằm giải ngân tiền. Do đó, năm đầu tiên của chính phủ EU mới có nguy cơ trở thành một năm thất bại khi khởi động các kế hoạch mới.
Bốn nước EU (Hà Lan, Áo, Thụy Điển và Đan Mạch) muốn giữ ngân sách 7 năm mới ở mức tối đa 1,00% (khoảng 1000 tỷ euro) tổng thu nhập quốc dân của châu Âu. Ủy ban Von der Leyen đề xuất 1,11%, còn Nghị viện châu Âu đề xuất 1,3%. Tuy nhiên, tranh luận không chỉ xoay quanh tiền mà còn về nội dung của các nước EU hiện tại và tương lai. Một số nước cho rằng EU đã đảm nhiệm quá nhiều nhiệm vụ và nên thu hẹp lại.
Trong hai tuần qua, các trợ lý thân cận của Chủ tịch EU Michel đã thảo luận với các cố vấn chính trị của 27 lãnh đạo chính phủ. Quy trình này nhằm tìm hiểu giới hạn thấp nhất mà các bên có thể chấp nhận. Cuộc thảo luận này đã rơi vào bế tắc chính trị hoàn toàn hơn một năm nay. Theo các nguồn tin tại Brussels, thỏa hiệp chỉ có thể đạt được nếu không chỉ xem xét quy mô ngân sách mà còn cả cách chi tiêu (ai được lợi) và một cơ chế giảm trừ mới dành cho các nước đóng góp ròng (những nước đóng góp vượt mức) để tránh tình trạng phải trả quá nhiều cho EU.
Việc Chủ tịch EU Michel triệu tập hội nghị thượng đỉnh tài chính bổ sung là nhằm tạo áp lực buộc các lãnh đạo phải nhượng bộ. Một thất bại không chỉ là thất bại của ông với tư cách Chủ tịch EU mà còn tác động tiêu cực đến tất cả lãnh đạo EU. Hơn nữa, thất bại sẽ khiến cơ hội đạt thỏa thuận trong năm nay càng trở nên khó khăn hơn. Quan trọng nhất, điều đó chỉ làm cho bầu không khí thêm căng thẳng, khiến Chủ tịch Ủy ban Von der Leyen không thể có khởi đầu đổi mới và các cải cách cấp thiết khác (như Green Deal?) thậm chí không thể bắt đầu.