Tại Strasbourg, vào cuối tuần tới sẽ diễn ra cuộc họp đầu tiên của một ban công dân nhằm soạn thảo các khuyến nghị về đổi mới Liên minh Châu Âu. Các Hội nghị Tương lai này dự kiến sẽ dẫn đến việc hiện đại hóa EU vào năm tới.
“Việc hiện đại hóa” không chỉ nằm trong danh sách mong muốn của Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen, mà còn của nhiều quốc gia thành viên EU. Các nghị sĩ châu Âu cũng đã nhiều năm liên tục thúc giục thực hiện các điều chỉnh. Hơn nữa, sau sự ra đi đầy đau đớn của người Anh khỏi EU, các nhà lãnh đạo EU buộc phải có động thái….
Trong vài tháng tới sẽ có các cuộc họp của ban công dân, cả trực tiếp lẫn trực tuyến, tiếp theo là bốn cuộc họp chuyên gia tại các thành phố châu Âu, xoay quanh bốn lĩnh vực chính sách EU khác nhau.
Phiên làm việc đầu tiên của cả bốn ban sẽ diễn ra tại Nghị viện ở Strasbourg. Các đề xuất của họ được một số người xem như “sự đóng góp của công chúng” hoặc “tiếng nói của nhân dân”, dù những người chỉ trích cho rằng đó là “kịch bản được dàn dựng và chuẩn bị kỹ lưỡng”. Họ đặc biệt chỉ trích việc không rõ ràng về cách thức các ban công dân được chọn lựa và thành lập.
Dự kiến trong nửa đầu năm tới, dưới sự chủ trì EU của Pháp, giai đoạn tư vấn sẽ được hoàn tất và bước sang giai đoạn soạn thảo các khuyến nghị. Nhưng vì Nghị viện châu Âu, Ủy ban châu Âu và đại diện của 27 chính phủ, quốc hội đều có tiếng nói, nên cuối cùng có thể sẽ cần một cuộc họp tam phương để quyết định các vấn đề then chốt. Nhiều chính phủ và bộ ngành cũng tổ chức các ban công dân riêng của họ.
Hầu hết mọi người đều đồng ý rằng EU cần phải thay đổi. Câu hỏi là mức độ thay đổi như thế nào. Có cần chỉ điều chỉnh nhỏ để phù hợp với thời đại hiện nay hay nên chuẩn bị EU bền vững cho thế hệ tương lai?
Trong 60 năm qua, EU đã phát triển từ một tổ chức nhỏ gồm sáu quốc gia với nhiệm vụ rất hạn chế (Cộng đồng than và thép châu Âu - EGKS), sang một câu lạc bộ gồm chín quốc gia mở rộng hơn một chút (EEG), rồi tới một tổ chức kinh tế gồm mười sáu quốc gia (EG), và hiện nay là tổ chức lớn gồm 27 quốc gia (EU) với phạm vi nhiệm vụ rộng lớn.
Nhiều quy định và quy trình không được điều chỉnh kịp thời theo các đợt mở rộng này nên đã trở nên lỗi thời và không thể thực thi được. Vì EU chủ yếu dựa trên “trách nhiệm chia sẻ”, nên nhiều quyết định đi kèm với một chuỗi các cuộc họp phức tạp.
Việc tổ chức quy trình tham vấn thuộc về Hội nghị về Tương lai châu Âu, trong đó có các chính trị gia đại diện cho EP, EC và các quốc gia EU. Nghị sĩ châu Âu người Bỉ thuộc phe tự do Guy Verhofstadt cho biết đã có hơn 2,5 triệu công dân châu Âu tham gia qua internet trong các ban công dân và khảo sát, và 25.000 người đã tạo tài khoản để đưa ra đề xuất. Trong các hội nghị công dân, mỗi ban sẽ có 200 người thảo luận và đưa ra khuyến nghị.
Ông Verhofstadt cho biết ông muốn trình bày kết quả đầu tiên vào cuối tháng 3 năm 2022. Ông gọi đây là thời điểm thuận lợi: dưới sự chủ trì của Pháp tại EU, ngay trước thềm cuộc bầu cử tổng thống Pháp, với một chính phủ mới của Đức vừa nhậm chức.