Liên minh châu Âu (EU) đã đạt được sự nhất trí về một thay đổi mang tính đột phá đối với chính sách nông nghiệp chung châu Âu. Từ nay trở đi, sản xuất nông nghiệp sẽ được điều chỉnh nhiều hơn theo điều kiện riêng biệt của từng quốc gia thành viên EU. Tuy nhiên, các nước này phải đạt được nhiều cải thiện về môi trường và khí hậu hơn.
Các chính phủ quốc gia từ nay phải xây dựng các “kế hoạch chiến lược quốc gia”, cần được Ủy ban châu Âu phê duyệt. Trong đó, mỗi nước phải chỉ rõ cách thức họ dự kiến thực hiện các mục tiêu của EU trong Thỏa thuận Xanh và Công ước Khí hậu. Ủy ban sẽ kiểm soát hiệu suất và việc tuân thủ các quy định của EU.
Điều này giúp Ủy ban châu Âu có cái nhìn rõ hơn, kiểm soát và thực hiện “đồng quản trị” tốt hơn về các vấn đề như đa dạng sinh học, an toàn thực phẩm, phúc lợi động vật, ô nhiễm không khí và ô nhiễm đất đai theo từng quốc gia. Khi đánh giá các kế hoạch chiến lược quốc gia, Ủy ban cũng sẽ kiểm tra xem các kế hoạch đó có góp phần vào chiến lược từ nhà nông đến bàn ăn hay không.
Các trợ cấp nông nghiệp trong khuôn khổ chính sách nông nghiệp chung (GLB) tồn tại nhiều năm qua sẽ được chuyển đổi 25% từ hỗ trợ thu nhập chung (tính theo hecta) sang các trợ cấp “xanh” nhằm hướng đến các phương pháp canh tác thân thiện môi trường khác nhau. Theo yêu cầu của 27 bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, sẽ có một giai đoạn “điều chỉnh” kéo dài hai năm (2023 và 2024) trong đó các khoản thưởng vì môi trường chưa sử dụng vẫn được giữ sẵn cho nông dân.
Hơn nữa, trong những năm tới, sự hỗ trợ tài chính cho ngành nông nghiệp sẽ được chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp cường độ cao và công nghiệp nông nghiệp sang các nông dân nhỏ và vừa. Do đó, 10% tổng trợ cấp nông nghiệp quốc gia hiện nay sẽ được dành riêng cho các nông dân trẻ và các doanh nghiệp gia đình nhỏ.
Cách tổ chức các cuộc đàm phán tam phương (triloog) tại Brussels đã được điều chỉnh sau khi các cuộc thảo luận trước đó vào tháng 5 không thành công. 27 bộ trưởng nông nghiệp EU sẽ họp vào thứ Hai tới tại Luxembourg, lần này không họp đồng thời với cuộc tam phương. Họ sẽ chỉ có thể phê duyệt hay không phê duyệt kết quả sau cuộc họp chứ không can thiệp vào chi tiết.
“May mắn là cuối cùng cũng có một thỏa thuận GLB,” nghị sĩ châu Âu Annie Schreijer-Pierik (CDA) phản hồi. Theo bà, Bộ Nông nghiệp tại Hà Lan và chính quyền các tỉnh phải chịu trách nhiệm lớn trong việc xây dựng các chương trình sinh thái dễ tiếp cận và làm cho chúng trở nên hấp dẫn hơn với nông dân bằng cách liên kết các phần thưởng hiệu suất bổ sung (quốc gia).
Các nghị sĩ châu Âu Hà Lan Jan Huitema (VVD, Renew Europe) gọi thỏa thuận này là một bước quan trọng hướng đến chính sách nông nghiệp hiện đại. “Chính sách hiện nay, vốn áp đặt cho nông dân theo cách trên xuống để làm cho canh tác xanh hơn, đã không mang lại hiệu quả. Cách tốt hơn là liên kết trực tiếp tiền hỗ trợ với hiệu quả làm xanh mà nông dân và người làm vườn đạt được. Hiệu quả càng cao thì khoản thù lao càng lớn,” ông Huitema nói.
Không chỉ các tổ chức môi trường như Greenpeace và nhóm thanh niên vì khí hậu của Greta Thunberg, mà cả đảng Xanh cũng cho rằng thỏa hiệp GLB vừa được trình bày còn quá ít ỏi và không chấp nhận được. Họ cho rằng nông nghiệp phải chấm dứt việc sử dụng thuốc diệt cỏ hóa học và các chất kích thích tăng trưởng. “Với thỏa thuận hiện nay, chúng tôi sẽ không đồng ý,” phó trưởng nhóm đảng Xanh Bas Eickhout nói. Ông đã tuyên bố phát động một chiến dịch trên toàn EU phản đối điều mà ông gọi là “greenwashing”.
“Năm 2019, cử tri châu Âu đã bỏ phiếu cho một sự thay đổi thân thiện với khí hậu và xanh hơn. Ursula von der Leyen và các ủy viên của bà đã hứa hẹn lớn về một Thỏa thuận Xanh châu Âu. Nhưng giờ đây họ chỉ đơn giản chấp thuận một chính sách nông nghiệp EU đã lỗi thời hoàn toàn.
EU vẫn hỗ trợ chăn nuôi công nghiệp quy mô lớn. Nó tiếp tục khuyến khích nông dân sử dụng thuốc trừ sâu tổng hợp. Nó vẫn đổ đầy túi tiền của các tập đoàn đa quốc gia và các chủ đất lớn, trong khi các nông dân nhỏ và gia đình nông dân bị gạt sang bên,” nghị sĩ đảng GroenLinks nhận định.